HomeRig VedaMandala 10Sukta 8Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 10.8

Rishi: Dīrghatamas (traditional attribution for RV 10.8 in many Anukramaṇī traditions; verse itself focuses on Agni’s universal functions)
Devata: Agni (identified through Jātavedas, dūta, havya-vāhana imagery; Varuṇa appears as a functional epithet assumed by Agni)
Chandas: Triṣṭubh (11-syllable pādas; typical of RV 10.8 narrative/reflective hymns)

भुवश्चक्षुर्मह ऋतस्य गोपा भुवो वरुणो यदृताय वेषि । भुवो अपां नपाज्जातवेदो भुवो दूतो यस्य हव्यं जुजोषः ॥

भुव॒श्चक्षु॑र्म॒ह ऋ॒तस्य॑ गो॒पा भुवो॒ वरु॑णो॒ यदृ॒ताय॒ वेषि॑ । भुवो॑ अ॒पां नपा॑ज्जातवेदो॒ भुवो॑ दू॒तो यस्य॑ ह॒व्यं जुजो॑षः ॥

bhuvaś cákṣur mahá ṛtásya gopā́ bhuvo váruṇo yád ṛtā́ya véṣi | bhuvo apā́m napāj jāta-vedō bhuvo dūtó yásya havyáṃ jujóṣaḥ ||

Thou becomest the Eye of the vast world, the guardian of the Truth; thou becomest Varuṇa when thou encompassest and clotheth thyself in the law of Ṛta. Thou becomest the Child of the Waters, O Jātavedas; thou becomest the messenger who gladly accepts the offering that is his.

भुवः॑ । चक्षुः॑ । म॒हः । ऋ॒तस्य॑ । गो॒पाः । भुवः॑ । वरु॑णः । यत् । ऋ॒ताय॑ । वेषि॑ । भुवः॑ । अ॒पाम् । नपा॑त् । जा॒त॒ऽवे॒दः॒ । भुवः॑ । दू॒तः । यस्य॑ । ह॒व्यम् । जुजो॑षः ॥भुवः । चक्षुः । महः । ऋतस्य । गोपाः । भुवः । वरुणः । यत् । ऋताय । वेषि । भुवः । अपाम् । नपात् । जातवेदः । भुवः । दूतः । यस्य । हव्यम् । जुजोषः ॥bhuvaḥ | cakṣuḥ | mahaḥ | ṛtasya | gopāḥ | bhuvaḥ | varuṇaḥ | yat | ṛtāya | veṣi | bhuvaḥ | apām | napāt | jāta-vedaḥ | bhuvaḥ | dūtaḥ | yasya | havyam | jujoṣaḥ

भुवःin the world; the realm (earth/space)
भुवः:
अधिकारण (लोक/क्षेत्र-निर्देश) / (सम्बन्ध-निर्देश)
TypeNoun
Rootभुवस्- (प्रातिपदिक; ‘भुवन/लोक’)
चक्षुःeye
चक्षुः:
कर्तृ-सम्बन्ध (उपमा/विशेष्य: ‘eye’ as predicate)
TypeNoun
Rootचक्षुस्- (प्रातिपदिक)
महत्great
महत्:
विशेषण (चक्षुः का)
TypeAdjective
Rootमहत्- (प्रातिपदिक)
ऋतस्यof ṛta (cosmic order/truth)
ऋतस्य:
सम्बन्ध (गोपा का: ‘of ṛta’)
TypeNoun
Rootऋत- (प्रातिपदिक)
गोपाguardian, protector
गोपा:
कर्ता (स्तुत्य देवता)
TypeNoun
Rootगोपा- (प्रातिपदिक; गो+पा ‘रक्षक’)
भुवःin the world; of the world
भुवः:
अधिकारण / सम्बन्ध-निर्देश
TypeNoun
Rootभुवस्-
वरुणःVaruṇa
वरुणः:
कर्ता (देवता)
TypeNoun
Rootवरुण- (प्रातिपदिक)
यत्what; that which
यत्:
कर्म (वेषि का: ‘what/that which’)
TypePronoun
Rootयद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ऋतायfor ṛta; for the cosmic order
ऋताय:
सम्प्रदान (उद्देश्य/हित: ‘for ṛta’)
TypeNoun
Rootऋत-
वेषिyou pursue/serve; you strive (for)
वेषि:
क्रिया
TypeVerb
Root√वेष् (वेष्/विष्) ‘सेव्/वेष्ट्/आवरण/अनुगमन’ (वेदिक प्रयोग: ‘सेवते/अनुगच्छति’)
भुवःin the world; of the world
भुवः:
अधिकारण / सम्बन्ध-निर्देश
TypeNoun
Rootभुवस्-
अपाम्of the waters
अपाम्:
सम्बन्ध (नपात् का: ‘of the waters’)
TypeNoun
Rootअप्- (प्रातिपदिक)
नपात्offspring/son (epithet: ‘Son of the Waters’)
नपात्:
कर्ता (देवता-विशेषण)
TypeNoun
Rootनपात्- (प्रातिपदिक)
जातवेदःJātavedas (Agni, ‘knower of all births’)
जातवेदः:
कर्ता/सम्बोधन (अग्नि)
TypeNoun
Rootजातवेदस्- (प्रातिपदिक)
भुवःin the world; of the world
भुवः:
अधिकारण / सम्बन्ध-निर्देश
TypeNoun
Rootभुवस्-
दूतःmessenger
दूतः:
कर्ता (अग्नि as messenger)
TypeNoun
Rootदूत- (प्रातिपदिक)
यस्यwhose
यस्य:
सम्बन्ध (हव्यं का: ‘whose’)
TypePronoun
Rootयद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हव्यम्oblation; offering
हव्यम्:
कर्म (जुजोषः का: ‘the oblation’)
TypeNoun
Rootहव्य- (प्रातिपदिक; √हु ‘to offer’)
जुजोषःhas accepted; is pleased with
जुजोषः:
क्रिया
TypeVerb
Root√जुष् ‘to enjoy/accept/favor’ (वेदिक: ‘स्वीकरोति’)