HomeRig VedaMandala 10Sukta 73Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 10.73

Rishi: Likely Gaurivīti Śāktya (traditional Anukramaṇī attribution for RV 10.73; verify against specific śākhā lists)
Devata: Indra
Chandas: Trishtubh (probable; verify)

मन्दमान ऋतादधि प्रजायै सखिभिरिन्द्र इषिरेभिरर्थम् । आभिर्हि माया उप दस्युमागान्मिहः प्र तम्रा अवपत्तमांसि ॥

मन्द॑मान ऋ॒तादधि॑ प्र॒जायै॒ सखि॑भि॒रिन्द्र॑ इषि॒रेभि॒रर्थ॑म् । आभि॒र्हि मा॒या उप॒ दस्यु॒मागा॒न्मिह॒: प्र त॒म्रा अ॑वप॒त्तमां॑सि ॥

mándamāna ṛtā́d ádhi prajā́yai sákhibhir índra iṣirébhiḥ ártham | ā́bhir hí māyā́ úpa dasyúm ā́gān míhaḥ prá tamrā́ avapat tamā́ṃsi ||

Growing in delight from the Truth above, for the birth of the soul’s increase, Indra with his eager comrades sought the aim. With these powers of formation he came upon the Dasyu; the ruddy mists fell away, the darknesses were cast down.

मन्द॑मानः । ऋ॒तात् । अधि॑ । प्र॒ऽजायै॑ । सखि॑ऽभिः । इन्द्रः॑ । इ॒षि॒रेभिः॑ । अर्थ॑म् । आ॒भिः॒ । हि । मा॒याः । उप॑ । दस्यु॑म् । आ । अगा॑त् । मिहः॑ । प्र । त॒म्राः । अ॒व॒प॒त् । तमां॑सि ॥मन्दमानः । ऋतात् । अधि । प्रजायै । सखिभिः । इन्द्रः । इषिरेभिः । अर्थम् । आभिः । हि । मायाः । उप । दस्युम् । आ । अगात् । मिहः । प्र । तम्राः । अवपत् । तमांसि ॥mandamānaḥ | ṛtāt | adhi | pra-jāyai | sakhi-bhiḥ | indraḥ | iṣirebhiḥ | artham | ābhiḥ | hi | māyāḥ | upa | dasyum | ā | agāt | mihaḥ | pra | tamrāḥ | avapat | tamāṃsi

मन्दमानःrejoicing, being glad
मन्दमानः:
Kartā (इन्द्रस्य विशेषणम्) अथवा सहकर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective/Participle
Rootमन्द् (धातु) → मन्दमान (प्र.प.)
ऋताद्from ṛta (cosmic order / truth)
ऋताद्:
Apādāna (यतः/यस्मात्) अथवा स्रोतः-निर्देशः
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
अधिupon, over
अधि:
Adhikaraṇa/Upasarga (स्थान/आश्रय-भावः; ‘upon/over’)
TypeIndeclinable (preverb/preposition)
Rootअधि
प्रजायैfor offspring, for progeny
प्रजायै:
Sampradāna (हितार्थे/प्रयोजनम्) अथवा उद्देश्यः
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
सखिभिःwith companions/friends
सखिभिः:
Karaṇa/सह (सहचर्ये साधन-भावः) — ‘with friends’
TypeNoun
Rootसखि (प्रातिपदिक)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Kartā
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
इषिरेभिःwith the swift/impetuous (ones)
इषिरेभिः:
Karaṇa/सह (सहचर्ये) — ‘with the swift ones’
TypeAdjective (used substantively)
Rootइषिर (प्रातिपदिक; ‘swift/impetuous’)
अर्थम्the aim/purpose, object
अर्थम्:
Karma
TypeNoun
Rootअर्थ (प्रातिपदिक)
आभिःwith these (powers/means)
आभिः:
Karaṇa
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → एभिः/आभिः (वेद.)
हिindeed, for
हि:
(निपातः) वाक्य-सम्बन्धकः
TypeIndeclinable
Rootहि
मायाःpowers, arts, stratagems
मायाः:
Kartā (आगात् इत्यस्य) अथवा करण-सम्बन्धः सन्दर्भानुसारम्
TypeNoun
Rootमाया (प्रातिपदिक)
उपtowards, up to
उप:
Upasarga (गत्यर्थे ‘near/against’)
TypeIndeclinable (preverb)
Rootउप
दस्युम्the Dasyu (hostile foe)
दस्युम्:
Karma
TypeNoun
Rootदस्यु (प्रातिपदिक)
आगात्came, approached
आगात्:
Kriyā (मुख्यक्रिया) — ‘came/approached’
TypeVerb
Rootगम् (धातु) + आ-
मिहःof mist/obscuring cloud
मिहः:
Sambandha (षष्ठी) — ‘of …’
TypeNoun (Vedic) / verbal noun
Rootमिह् (धातु) → मिह (कृदन्त/नाम) अथवा मिह्-सम्बद्धः प्रातिपदिक
प्रforth, forward
प्र:
Upasarga (विसर्जन/प्रसारण-भावः) अथवा क्रिया-विशेषकः
TypeIndeclinable (preverb)
Rootप्र
तम्राःdark, dusky
तम्राः:
Kartā (अवपतत् इत्यस्य) अथवा विशेष्य-सम्बन्धः
TypeAdjective
Rootतम्र (प्रातिपदिक)
अवपतत्fell down, descended
अवपतत्:
Kriyā (मुख्यक्रिया) — ‘fell down/descended’
TypeVerb
Rootपत् (धातु) + अव-
तमांसिdarknesses, gloom
तमांसि:
Kartā/विषयः (अवपतत् इत्यस्य) अथवा Karma (यदि क्रिया-प्रयोगः भिन्नः)
TypeNoun
Rootतमस् (प्रातिपदिक)