HomeRig VedaMandala 10Sukta 71Mantra 11
Previous Mantra

Mantra 11

Sukta 10.71

Rishi: Bṛhaspati
Devata: Vāc (as structured through meters and priestly functions)
Chandas: Triṣṭubh

ऋचां त्वः पोषमास्ते पुपुष्वान्गायत्रं त्वो गायति शक्वरीषु । ब्रह्मा त्वो वदति जातविद्यां यज्ञस्य मात्रां वि मिमीत उ त्वः ॥

ऋ॒चां त्व॒: पोष॑मास्ते पुपु॒ष्वान्गा॑य॒त्रं त्वो॑ गायति॒ शक्व॑रीषु । ब्र॒ह्मा त्वो॒ वद॑ति जातवि॒द्यां य॒ज्ञस्य॒ मात्रां॒ वि मि॑मीत उ त्वः ॥

ṛcā́ṃ tvaḥ póṣam ā́ste pupuṣvā́n gāyatráṃ tvo gā́yati śákvarīṣu | brahmā́ tvo vádati jātavidyā́ṃ yajñásya mā́trāṃ ví mimīte u tvaḥ ||

The nourisher of the ṛc-verses sits with you, increasing; the gāyatra sings you among the śakvarī measures. The brahmā-priest speaks to you the knowledge of births, and he sets out the measures of the yajña—dividing them rightly.

ऋ॒चाम् । त्वः॒ । पोष॑म् । आ॒स्ते॒ । पु॒पु॒ष्वान् । गा॒य॒त्रम् । त्वः॒ । गा॒य॒ति॒ । शक्व॑रीषु । ब्र॒ह्मा । त्वः॒ । वद॑ति । जा॒त॒ऽवि॒द्याम् । य॒ज्ञस्य॑ । मात्रा॑म् । वि । मि॒मी॒ते॒ । ऊँ॒ इति॑ । त्वः॒ ॥ऋचाम् । त्वः । पोषम् । आस्ते । पुपुष्वान् । गायत्रम् । त्वः । गायति । शक्वरीषु । ब्रह्मा । त्वः । वदति । जातविद्याम् । यज्ञस्य । मात्राम् । वि । मिमीते । ऊँ इति । त्वः ॥ṛcām | tvaḥ | poṣam | āste | pupuṣvān | gāyatram | tvaḥ | gāyati | śakvarīṣu | brahmā | tvaḥ | vadati | jāta-vidyām | yajñasya | mātrām | vi | mimīte | oṃ iti | tvaḥ

ऋचाम्of the verses (ṛc-s)
ऋचाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootऋच् (प्रातिपदिक: ऋच्/ऋचा-)
त्वःof you / your
त्वः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypePronoun
Rootत्वद् (युष्मद्-प्रत्ययात्मक सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पोषम्nourishment, increase
पोषम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपोष (प्रातिपदिक) < √पुष्
आस्तेsits / abides
आस्ते:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√आस् (आसीन/उपवेशन) अथवा √आस् (to sit)
पुपुष्वान्thriving, having grown strong
पुपुष्वान्:
कर्तृ-विशेषण (आस्ते इत्यस्य कर्तुः)
TypeAdjective (participial)
Root√पुष् (पोषणे) → पुपुष्वस् (परिपूर्ण/वृद्ध)
गायत्रम्the Gāyatrī (metre/chant)
गायत्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootगायत्र (प्रातिपदिक)
त्वःyou
त्वः:
कर्म
TypePronoun
Rootत्वद् (युष्मद्)
गायतिsings
गायति:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√गै (गायने) / √गा (to sing)
शक्वरीषुin/among the Śakvarī (metres)
शक्वरीषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootशक्वरी (प्रातिपदिक; छन्दो-नाम)
ब्रह्माthe brahmán (priest/knower of sacred speech)
ब्रह्मा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक) → ब्रह्मा (कर्तृवाचक/नामरूप)
त्वःyou
त्वः:
कर्म
TypePronoun
Rootत्वद् (युष्मद्)
वदतिspeaks, declares
वदति:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√वद् (वचने)
जातविद्याम्the inborn/primeval knowledge
जातविद्याम्:
कर्म
TypeNoun
Rootजातविद्या (प्रातिपदिक; ‘birth-knowledge/innate knowledge’)
यज्ञस्यof the sacrifice
यज्ञस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक) < √यज्
मात्राम्measure, portion
मात्राम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमात्रा (प्रातिपदिक) < √मा (माने/मितौ)
विapart, distinctly
वि:
(क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
मिमीतेmeasures out
मिमीते:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√मा (माने/मितौ) → मिमीते
indeed, also
:
(निपात)
TypeIndeclinable
Rootउ (अव्यय/निपात)
त्वःyou
त्वः:
कर्म
TypePronoun
Rootत्वद् (युष्मद्)