HomeRig VedaMandala 10Sukta 70Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 10.70

Rishi: Traditionally attributed to Vādhryaśva (continuation into RV 10.70 opening Agni-invocation)
Devata: Dvāras (the divine Doors, often linked with Uṣas/ritual openings)
Chandas: Triṣṭubh (probable)

दिवो वा सानु स्पृशता वरीयः पृथिव्या वा मात्रया वि श्रयध्वम् । उशतीर्द्वारो महिना महद्भिर्देवं रथं रथयुर्धारयध्वम् ॥

दि॒वो वा॒ सानु॑ स्पृ॒शता॒ वरी॑यः पृथि॒व्या वा॒ मात्र॑या॒ वि श्र॑यध्वम् । उ॒श॒तीर्द्वा॑रो महि॒ना म॒हद्भि॑र्दे॒वं रथं॑ रथ॒युर्धा॑रयध्वम् ॥

divó vā sānú spṛśátā várīyaḥ pṛthivyā́ vā mā́trayā ví śrayadhvam | uśatī́r dvā́ro mahinā́ mahádbhir deváṃ ráthaṃ ratha-yúr dhārayadhvam ||

Touch the wide summit of heaven, or by the measure of earth expand yourselves. O Doors of the Dawn, desired and mighty in your greatness, uphold the divine chariot for the one who drives the journey of the rite.

दि॒वः । वा॒ । सानु॑ । स्पृ॒शत॑ । वरी॑यः । पृ॒थि॒व्या । वा॒ । मात्र॑या । वि । श्र॒य॒ध्व॒म् । उ॒श॒तीः । द्वा॒रः॒ । म॒हि॒ना । म॒हत्ऽभिः॑ । दे॒वम् । रथ॑म् । र॒थ॒ऽयुः । धा॒र॒य॒ध्व॒म् ॥दिवः । वा । सानु । स्पृशत । वरीयः । पृथिव्या । वा । मात्रया । वि । श्रयध्वम् । उशतीः । द्वारः । महिना । महत्भिः । देवम् । रथम् । रथयुः । धारयध्वम् ॥divaḥ | vā | sānu | spṛśata | varīyaḥ | pṛthivyā | vā | mātrayā | vi | śrayadhvam | uśatīḥ | dvāraḥ | mahinā | mahat-bhiḥ | devam | ratham | ratha-yuḥ | dhārayadhvam

दिवःof/from heaven
दिवः:
Apādāna (स्रोत/उद्गम-भाव: ‘from/of heaven’)
TypeNoun
Rootदिव् (प्रातिपदिक: दिव्/द्यौ- ‘स्वर्ग/द्युलोक’)
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा (निपात)
सानुridge/summit
सानु:
Karma
TypeNoun
Rootसानु (प्रातिपदिक)
स्पृशतtouch (you all)!
स्पृशत:
Kriyā (आज्ञा) / कर्म-सम्बन्ध
TypeVerb
Rootस्पृश्
वरीयःthe higher/better (place)
वरीयः:
Karma (विशेषणम् सानु) / Adhikaraṇa-भावानुगत
TypeAdjective
Rootवरि/वर् (प्रातिपदिक: वरीयस्- ‘श्रेष्ठतर/अधिक’)
पृथिव्याःof/from the earth
पृथिव्याः:
Apādāna (स्रोत/सम्बन्ध: ‘of/from earth’)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा (निपात)
मात्रयाby measure; with a measure
मात्रया:
Karaṇa (माप/परिमाणेन) / साधन
TypeNoun
Rootमात्रा (प्रातिपदिक) < √मा ‘मापन’
विapart/forth
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग)
श्रयध्वम्rest/lean; take your place (you all)!
श्रयध्वम्:
Kriyā (आज्ञा) / Adhikaraṇa-सम्बन्ध
TypeVerb
Rootश्रि
उशतीःdesiring; eager
उशतीः:
Kartā (द्वाराः)
TypeAdjective
Rootउशती (प्रातिपदिक) < √वश्/उश् ‘इच्छा/काम’ (वेद.)
द्वारःdoors/gates
द्वारः:
Kartā
TypeNoun
Rootद्वार्/द्वार (प्रातिपदिक)
महिनाby greatness; with might
महिना:
Karaṇa (महत्त्वेन/महिम्ना)
TypeNoun
Rootमहिन्/महिना (प्रातिपदिक) < √महि ‘महत्त्व’
महद्भिःwith great (ones/means)
महद्भिः:
Karaṇa (महद्भिः = ‘with great (powers/means)’)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
देवम्the divine; the godly
देवम्:
Karma (रथम् विशेषयति/देवस्य वा)
TypeNoun/Adjective
Rootदेव (प्रातिपदिक)
रथम्chariot
रथम्:
Karma
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
रथयुःthe charioteer; chariot-driver
रथयुः:
Kartā (धारयध्वम् इत्यस्य) / सम्बोधन-भावानुगत
TypeNoun
Rootरथयु (प्रातिपदिक) < रथ + यु (यु ‘संयोजन/प्रेरण’), ‘रथ-चालक/रथ-योजक’
धारयध्वम्hold/support (you all)!
धारयध्वम्:
Kriyā (आज्ञा)
TypeVerb
Rootधृ