HomeRig VedaMandala 10Sukta 68Mantra 7
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 7

Sukta 10.68

Rishi: Bṛhaspati (as seer-power; traditional attribution within the Bṛhaspati/Angiras cycle)
Devata: Bṛhaspati (Brahmaṇaspati), the lord of inspired speech who releases the Light
Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 10.68; verse length and cadence typical)

बृहस्पतिरमत हि त्यदासां नाम स्वरीणां सदने गुहा यत् । आण्डेव भित्त्वा शकुनस्य गर्भमुदुस्रियाः पर्वतस्य त्मनाजत् ॥

बृह॒स्पति॒रम॑त॒ हि त्यदा॑सां॒ नाम॑ स्व॒रीणां॒ सद॑ने॒ गुहा॒ यत् । आ॒ण्डेव॑ भि॒त्त्वा श॑कु॒नस्य॒ गर्भ॒मुदु॒स्रिया॒: पर्व॑तस्य॒ त्मना॑जत् ॥

bṛ́haspátir ámata hí tyád āsā́m nā́ma svarī́ṇāṃ sádane gúhā yát | āṇḍéva bhittvā́ śakunásya gárbham úd usríyāḥ párvatasya tmánā́jat ||

Bṛhaspati came to know that secret Name of the radiant powers, hidden in their inner seat within the cave. Breaking it open like an egg—the womb of the bird—he brought forth, by the mountain’s own force, the shining herds of Light.

बृह॒स्पतिः॑ । अम॑त । हि । त्यत् । आ॒सा॒म् । नाम॑ । स्व॒रीणा॑म् । सद॑ने । गुहा॑ । यत् । आ॒ण्डाऽइ॑व । भि॒त्त्वा । श॒कु॒नस्य॑ । गर्भ॑म् । उत् । उ॒स्रियाः॑ । पर्व॑तस्य । त्मना॑ । आ॒ज॒त् ॥बृहस्पतिः । अमत । हि । त्यत् । आसाम् । नाम । स्वरीणाम् । सदने । गुहा । यत् । आण्डाइव । भित्त्वा । शकुनस्य । गर्भम् । उत् । उस्रियाः । पर्वतस्य । त्मना । आजत् ॥bṛhaspatiḥ | amata | hi | tyat | āsām | nāma | svarīṇām | sadane | guhā | yat | āṇḍāiva | bhittvā | śakunasya | garbham | ut | usriyāḥ | parvatasya | tmanā | ājat

बृहस्पतिःBṛhaspati
बृहस्पतिः:
कर्तृ
TypeNoun (proper)
Rootबृहस्पति- (प्रातिपदिक)
अमतthought, devised
अमत:
क्रिया
TypeVerb
Root√मन् (मनुते/मन्यते) → अमत्
हिindeed, for
हि:
सम्बन्ध/हेतु-निपात
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
त्यत्that (deed/thing)
त्यत्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम) → त्यद्/त्यत्
आसाम्of them (of those)
आसाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम) → अस्मद्/इदम्-प्रयोगः (आसाम्)
नामname
नाम:
कर्म
TypeNoun
Rootनामन्- (प्रातिपदिक)
स्वरीणाम्of the resounding/bright ones (cows; ‘svar’-voiced)
स्वरीणाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootस्वरी- (प्रातिपदिक; ‘स्वर’/‘स्वर्’ से)
सदनेin the dwelling, in the seat
सदने:
अधिकरण
TypeNoun
Rootसदन- (प्रातिपदिक; √सद् ‘to sit’)
गुहाsecretly, in concealment
गुहा:
अधिकरण (भावे)
TypeIndeclinable
Rootगुहा (अव्यय/निपात; ‘in secret’)
यत्which (that)
यत्:
कर्म (सम्बन्ध-यत्…तत्)
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम)
आण्डेवlike an egg
आण्डेव:
कर्म-विशेषण (उपमा)
TypeNoun + Indeclinable
Rootआण्ड- (प्रातिपदिक) + इव (उपमा-अव्यय)
भित्त्वाhaving split/broken
भित्त्वा:
पूर्वकाल-क्रिया
TypeVerb (gerund)
Root√भिद् → भित्त्वा
शकुनस्यof the bird
शकुनस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootशकुन- (प्रातिपदिक)
गर्भम्embryo, womb-contents
गर्भम्:
कर्म
TypeNoun
Rootगर्भ- (प्रातिपदिक)
उत्up, out
उत्:
क्रिया-विशेषक
TypeIndeclinable (preverb)
Rootउत् (उपसर्ग/अव्यय)
उस्रियाःthe ruddy/bright cows (dawns/cows)
उस्रियाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootउस्रिया- (प्रातिपदिक)
पर्वतस्यof the mountain
पर्वतस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootपर्वत- (प्रातिपदिक)
त्मनाby his own self/power
त्मना:
करण (साधन/प्रकार)
TypeNoun (instrumental of manner)
Rootत्मन्- (प्रातिपदिक; ‘self, own power’)
अजत्drove forth, led out
अजत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√अज् (अजति ‘to drive/lead’) → अजत्