HomeRig VedaMandala 10Sukta 68Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 10.68

Rishi: Bṛhaspati / Angiras-tradition
Devata: Bṛhaspati
Chandas: Triṣṭubh

आप्रुषायन्मधुन ऋतस्य योनिमवक्षिपन्नर्क उल्कामिव द्योः । बृहस्पतिरुद्धरन्नश्मनो गा भूम्या उद्नेव वि त्वचं बिभेद ॥

आ॒प्रु॒षा॒यन्मधु॑न ऋ॒तस्य॒ योनि॑मवक्षि॒पन्न॒र्क उ॒ल्कामि॑व॒ द्योः । बृह॒स्पति॑रु॒द्धर॒न्नश्म॑नो॒ गा भूम्या॑ उ॒द्नेव॒ वि त्वचं॑ बिभेद ॥

āpruṣāyán mádhuna ṛtásya yónim avakṣipánn arka ulkā́m iva dyóḥ | bṛ́haspátir uddhárann áśmano gā́ bhū́myā udnéva ví tvácaṃ bibheda ||

He drenched the womb of Rita with honeyed sweetness; the hymn was cast down like a meteor from heaven. Brihaspati, lifting the cows out from the stone, split the skin of the earth as one breaks open a waterskin.

आ॒ऽप्रु॒षा॒यन् । मधु॑ना । ऋ॒तस्य॑ । योनि॑म् । अ॒व॒ऽक्षि॒पन् । अ॒र्कः । उ॒ल्काम्ऽइ॑व । द्योः । बृह॒स्पतिः॑ । उ॒द्धर॑न् । अश्म॑नः । गाः । भूम्याः॑ । उ॒द्नाऽइ॑व । वि । त्वच॑म् । बि॒भे॒द॒ ॥आप्रुषायन् । मधुना । ऋतस्य । योनिम् । अवक्षिपन् । अर्कः । उल्काम्इव । द्योः । बृहस्पतिः । उद्धरन् । अश्मनः । गाः । भूम्याः । उद्नाइव । वि । त्वचम् । बिभेद ॥āpruṣāyan | madhunā | ṛtasya | yonim | ava-kṣipan | arkaḥ | ulkām-iva | dyoḥ | bṛhaspatiḥ | uddharan | aśmanaḥ | gāḥ | bhūmyāḥ | udnāiva | vi | tvacam | bibheda

आप्रुषायन्they sprinkled/bedewed
आप्रुषायन्:
Kriyā (मुख्य क्रिया) / कर्तृ-क्रिया
TypeVerb
Rootआ-प्रुष् (धातु: प्रुष् ‘सिञ्चति/वर्षति’)
मधुनःof honey; of sweetness
मधुनः:
सम्बन्ध (genitive) / विशेषण-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootमधु (प्रातिपदिक)
ऋतस्यof ṛta (cosmic order/true rite)
ऋतस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
योनिम्womb; source; seat
योनिम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
अवक्षिपन्they cast down; they hurled
अवक्षिपन्:
Kriyā (सह-क्रिया)
TypeVerb
Rootअव-क्षिप् (धातु: क्षिप् ‘क्षेपणे’)
अर्कःthe hymn/chant; (also) ray
अर्कः:
कर्ता (of ‘अवक्षिपन्’/or descriptive subject)
TypeNoun
Rootअर्क (प्रातिपदिक)
उल्काम्a firebrand; meteor; blazing mass
उल्काम्:
उपमान-कर्म (object in simile)
TypeNoun
Rootउल्का (प्रातिपदिक)
इवlike; as
इव:
सम्बन्ध (simile marker)
TypeIndeclinable
Rootइव
द्यौःthe sky; heaven
द्यौः:
उपमान-कर्ता (in simile: ‘as the sky…’)
TypeNoun
Rootद्यौ (प्रातिपदिक)
बृहस्पतिःBṛhaspati
बृहस्पतिः:
कर्ता
TypeNoun
Rootबृहस्पति (प्रातिपदिक)
उद्धरन्he lifted out; he drew forth
उद्धरन्:
Kriyā (मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Rootउद्-हृ (धातु: हृ ‘हरणे’)
अश्मनःfrom the stone; from the rock
अश्मनः:
अपादान (source: ‘from the stone/rock’)
TypeNoun
Rootअश्मन् (प्रातिपदिक)
गाःthe cows
गाः:
कर्म
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
भूम्याःof the earth
भूम्याः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
उद्नाwith water
उद्ना:
करण (instrument: ‘with/by water’)
TypeNoun
Rootउदन् (प्रातिपदिक)
इवlike; as
इव:
सम्बन्ध (simile marker)
TypeIndeclinable
Rootइव
विapart; asunder
वि:
क्रिया-विशेषक
TypeIndeclinable (preverb)
Rootवि
त्वचम्skin; hide; covering
त्वचम्:
कर्म
TypeNoun
Rootत्वच् (प्रातिपदिक)
बिभेदhe split; he cleft
बिभेद:
Kriyā (मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Rootभिद् (धातु: भिद् ‘भेदने’)