HomeRig VedaMandala 10Sukta 68Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 10.68

Rishi: Bṛhaspati / Angiras-tradition
Devata: Bṛhaspati
Chandas: Triṣṭubh

साध्वर्या अतिथिनीरिषिरा स्पार्हाः सुवर्णा अनवद्यरूपाः । बृहस्पतिः पर्वतेभ्यो वितूर्या निर्गा ऊपे यवमिव स्थिविभ्यः ॥

सा॒ध्व॒र्या अ॑ति॒थिनी॑रिषि॒रा स्पा॒र्हाः सु॒वर्णा॑ अनव॒द्यरू॑पाः । बृह॒स्पति॒: पर्व॑तेभ्यो वि॒तूर्या॒ निर्गा ऊ॑पे॒ यव॑मिव स्थि॒विभ्य॑: ॥

sādhv-aryā́ atithínīr iṣirā́ spārhā́ḥ suvarṇā́ anavadyá-rūpāḥ | bṛ́haspátiḥ párvatebhyo vitū́rya nírgā ūpe yávam iva sthivíbhyāḥ ||

The noble ones, guests of the journey, swift and desirable, golden, of faultless form—Brihaspati, cleaving the mountains, brought the cows out, as grain is winnowed free from the husks.

सा॒धु॒ऽअ॒र्याः । अ॒ति॒थिनीः॑ । इ॒षि॒राः । स्पा॒र्हाः । सु॒ऽवर्णाः॑ । अ॒न॒व॒द्यऽरू॑पाः । बृह॒स्पतिः॑ । पर्व॑तेभ्यः । वि॒ऽतूर्य॑ । निः । गाः । ऊ॒पे॒ । यव॑म्ऽइव । स्थि॒विऽभ्यः॑ ॥साधुअर्याः । अतिथिनीः । इषिराः । स्पार्हाः । सुवर्णाः । अनवद्यरूपाः । बृहस्पतिः । पर्वतेभ्यः । वितूर्य । निः । गाः । ऊपे । यवम्इव । स्थिविभ्यः ॥sādhu-aryāḥ | atithinīḥ | iṣirāḥ | spārhāḥ | su-varṇāḥ | anavadya-rūpāḥ | bṛhaspatiḥ | parvatebhyaḥ | vi-tūrya | niḥ | gāḥ | ūpe | yavam-iva | sthivi-bhyaḥ

साध्व॒र्याःthe well-performing (women/ones)
साध्व॒र्याः:
Kartā
TypeAdjective
Rootसाध्वरी (प्रातिपदिक; साधु + वरि/वर्या-)
अतिथिनीःguest-women / hostesses
अतिथिनीः:
Kartā
TypeNoun
Rootअतिथिनी (प्रातिपदिक; अतिथि- + -नी)
इषिराःswift, vigorous
इषिराः:
Kartā
TypeAdjective
Rootइषिर (प्रातिपदिक)
स्पार्हाःdesirable, lovely
स्पार्हाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootस्पार्ह (प्रातिपदिक)
सुवर्णाःgolden, of good color
सुवर्णाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootसुवर्ण (प्रातिपदिक)
अनवद्यरूपाःof blameless form
अनवद्यरूपाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootअनवद्यरूप (प्रातिपदिक; अनवद्य + रूप)
बृहस्पतिःBṛhaspati
बृहस्पतिः:
Kartā
TypeNoun (proper)
Rootबृहस्पति (प्रातिपदिक)
पर्वतेभ्यःfrom the mountains
पर्वतेभ्यः:
Apādāna
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
वितूर्याhaving crossed over / breaking through
वितूर्या:
Karaṇa
TypeVerbal adjective (gerundive/absolutive-like kṛdanta used adverbially)
Rootवि + तॄ (धातु; तॄ = तरणे/अतिक्रमे) → वितूर्य (कृदन्त)
निर्गाःthe cows (out-going/released)
निर्गाः:
Karma
TypeNoun
Rootनिर् + गा (धातु; गा = गत्यर्थे) → निर्ग (कृदन्त/नाम)
ऊपेhas approached / came near
ऊपे:
Kriyā
TypeVerb
Rootउप + इ (धातु; इ = गत्यर्थे) → उपे (लिट्/परस्मैपद; वैदिक रूप)
यवम्barley
यवम्:
Upamāna (for comparison)
TypeNoun
Rootयव (प्रातिपदिक)
इवlike
इव:
Sambandha (upamā-vācaka)
TypeIndeclinable
Rootइव
स्थिविभ्यःfrom the thick/solid (masses), from the clods
स्थिविभ्यः:
Apādāna
TypeNoun
Rootस्थिवि (प्रातिपदिक; ‘स्थिवि’ = स्थूल/घन/स्थूलकण-सम्बद्ध)