Mantra 6

Sukta 10.66

Rishi: Vasiṣṭha (continuity of collection; traditional attribution for these adjacent hymns often to Vasiṣṭha—needs external Anukramaṇī confirmation)

Devata: Viśve Devāḥ framed through the vṛṣan (potency) epithet; includes Dyāvāpṛthivī and Parjanya

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

वृषा यज्ञो वृषणः सन्तु यज्ञिया वृषणो देवा वृषणो हविष्कृतः । वृषणा द्यावापृथिवी ऋतावरी वृषा पर्जन्यो वृषणो वृषस्तुभः ॥

Samhita Patha (IAST)

वृषा॑ य॒ज्ञो वृष॑णः सन्तु य॒ज्ञिया॒ वृष॑णो दे॒वा वृष॑णो हवि॒ष्कृत॑: । वृष॑णा॒ द्यावा॑पृथि॒वी ऋ॒ताव॑री॒ वृषा॑ प॒र्जन्यो॒ वृष॑णो वृष॒स्तुभ॑: ॥

Transliteration

vṛ́ṣā yajñó vṛ́ṣaṇaḥ santu yajñíyā vṛ́ṣaṇo devā́ vṛ́ṣaṇo haviṣ-kṛ́taḥ | vṛ́ṣaṇā dyā́vāpṛthivī́ ṛtā́varī vṛ́ṣā parjányo vṛ́ṣaṇo vṛṣa-stúbhaḥ ||

Translation

May the sacrifice be a bull-force; may the gods who are worthy of sacrifice be bull-forces; may the makers of the offering be bull-forces. Bull-forces are Heaven-and-Earth, the two that bear the Truth; bull-force is Parjanya, and bull-force is the strong upholder of the hymn.

Padapatha (Word Analysis)

वृषा॑ । य॒ज्ञः । वृष॑णः । स॒न्तु॒ । य॒ज्ञियाः॑ । वृष॑णः । दे॒वाः । वृष॑णः । ह॒विः॒ऽकृतः॑ । वृष॑णा । द्यावा॑पृथि॒वी इति॑ । ऋ॒तऽव॑री॒ इत्यृ॒तऽव॑री । वृषा॑ । प॒र्जन्यः॑ । वृष॑णः । वृ॒ष॒ऽस्तुभः॑ ॥वृषा । यज्ञः । वृषणः । सन्तु । यज्ञियाः । वृषणः । देवाः । वृषणः । हविःकृतः । वृषणा । द्यावापृथिवी इति । ऋतवरी इत्यृतवरी । वृषा । पर्जन्यः । वृषणः । वृषस्तुभः ॥vṛṣā | yajñaḥ | vṛṣaṇaḥ | santu | yajñiyāḥ | vṛṣaṇaḥ | devāḥ | vṛṣaṇaḥ | haviḥ-kṛtaḥ | vṛṣaṇā | dyāvāpṛthivī iti | ṛta-varī ity ṛta-varī | vṛṣā | parjanyaḥ | vṛṣaṇaḥ | vṛṣa-stubhaḥ

Word by Word

• वृषा: the mighty one; the bull (strong one)
• वृषा: कर्तृ (विधिलिङ्-वाक्ये ‘भवतु’ इत्यर्थे) विषय/उद्देश्य
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: वृषन् (प्रातिपदिक) < √वृष् (वर्षणे/सेचने; ‘to rain, be strong’)

• यज्ञः: the sacrifice
• यज्ञः: कर्तृ (विधिलिङ्-वाक्ये) विषय
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक) < √यज् (देवपूजासंगतिकरणदानेषु)

• वृषणः: mighty, vigorous
• वृषणः: कर्तृ (सन्तु इत्यस्य) विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: वृषण (प्रातिपदिक) < वृषन्

• सन्तु: may they be
• सन्तु: (क्रिया) विधेय
• Type: Verb
• Root: √अस् (भू-सत्तायाम्)

• यज्ञियाः: worthy of sacrifice
• यज्ञियाः: कर्तृ (सन्तु) विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: यज्ञिय (प्रातिपदिक; ‘fit for sacrifice’) < यज्ञ

• वृषणः: mighty
• वृषणः: कर्तृ (अध्याहृत ‘सन्तु’) विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: वृषण (प्रातिपदिक) < वृषन्

• देवाः: the gods
• देवाः: कर्तृ (अध्याहृत ‘सन्तु’) विषय
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) < √दिव् (दीप्तौ)

• वृषणः: mighty
• वृषणः: कर्तृ (अध्याहृत ‘सन्तु’) विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: वृषण (प्रातिपदिक) < वृषन्

• हविष्कृतः: the oblation-preparers/offerers
• हविष्कृतः: कर्तृ (अध्याहृत ‘सन्तु’) विषय/विशेषण
• Type: Noun (agent) / Adjective
• Root: हविष्कृत् (प्रातिपदिक; ‘preparer/offerer of oblation’) = हविस् + कृत् (< √कृ ‘to make’)

• वृषणा: the two mighty ones
• वृषणा: कर्तृ (अध्याहृत ‘स्ताम्/सन्तु’) विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: वृषण (प्रातिपदिक) < वृषन्

• द्यावापृथिवी: Heaven and Earth
• द्यावापृथिवी: कर्तृ (अध्याहृत ‘स्ताम्/सन्तु’) विषय
• Type: Noun (dual compound)
• Root: द्यावापृथिवी (द्वन्द्व-समास; द्यौस् + पृथिवी)

• ऋतावरी: the two who uphold cosmic order
• ऋतावरी: कर्तृ (द्यावापृथिवी) विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: ऋतावरी (प्रातिपदिक; ‘upholding ṛta’) < ऋत + वरी

• वृषा: the mighty one
• वृषा: कर्तृ (अध्याहृत ‘अस्तु’) विषय
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: वृषन् (प्रातिपदिक) < √वृष्

• पर्जन्यः: Parjanya (rain-god)
• पर्जन्यः: कर्तृ (अध्याहृत ‘अस्तु’) विषय
• Type: Noun (deity)
• Root: पर्जन्य (प्रातिपदिक)

• वृषणः: mighty
• वृषणः: कर्तृ (पर्जन्यः) विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: वृषण (प्रातिपदिक) < वृषन्

• वृषस्तुभः: the strong praiser/chanter
• वृषस्तुभः: कर्तृ (पर्जन्यः) विशेषणम्
• Type: Noun (agent) / Adjective
• Root: वृषस्तुभ् (प्रातिपदिक; ‘bull-praiser/strong-chanter’) = वृषन् + स्तुभ् (< √स्तुभ् ‘to praise, chant’)