HomeRig VedaMandala 10Sukta 65Mantra 12
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 12

Sukta 10.65

Rishi: Vasiṣṭha
Devata: Aśvinau (within a Viśve Devāḥ hymn, this verse foregrounds the Aśvins)
Chandas: Triṣṭubh (probable)

भुज्युमंहसः पिपृथो निरश्विना श्यावं पुत्रं वध्रिमत्या अजिन्वतम् । कमद्युवं विमदायोहथुर्युवं विष्णाप्वं विश्वकायाव सृजथः ॥

भु॒ज्युमंह॑सः पिपृथो॒ निर॑श्विना॒ श्यावं॑ पु॒त्रं व॑ध्रिम॒त्या अ॑जिन्वतम् । क॒म॒द्युवं॑ विम॒दायो॑हथुर्यु॒वं वि॑ष्णा॒प्वं१॒॑ विश्व॑का॒याव॑ सृजथः ॥

bhujyúm áṃhasaḥ pipṛthó nír aśvinā śyāváṃ putráṃ vadhri-matyā́ ájinvatam | kama-dyúvaṃ vi-madā́yohathur yuváṃ viṣṇā́pvaṃ víśvakāyā́va sṛjathaḥ ||

O Aśvins, you bore Bhujyu out of distress; you quickened Śyāva, the son of Vadhri-matī. You carried Kamadyu for Vimadā; and you set Viṣṇāpū in motion for Viśvakāya. Thus you are the rescuing twin-powers that lift the soul from peril and restore its right movement.

भु॒ज्युम् । अंह॑सः । पि॒पृ॒थः॒ । निः । अ॒श्वि॒ना॒ । श्याव॑म् । पु॒त्रम् । व॒ध्रि॒ऽम॒त्याः । अ॒जि॒न्व॒त॒म् । क॒म॒ऽद्युव॑म् । वि॒ऽम॒दाय । ऊ॒ह॒थुः॒ । यु॒वम् । वि॒ष्णा॒प्व॑म् । विश्व॑काय । अव॑ । सृ॒ज॒थः॒ ॥भुज्युम् । अंहसः । पिपृथः । निः । अश्विना । श्यावम् । पुत्रम् । वध्रिमत्याः । अजिन्वतम् । कमद्युवम् । विमदाय । ऊहथुः । युवम् । विष्णाप्वम् । विश्वकाय । अव । सृजथः ॥bhujyum | aṃhasaḥ | pipṛthaḥ | niḥ | aśvinā | śyāvam | putram | vadhri-matyāḥ | ajinvatam | kama-dyuvam | vi-madāya | ūhathuḥ | yuvam | viṣṇāpvam | viśvakāya | ava | sṛjathaḥ

भुज्युम्Bhujyu (a man), him
भुज्युम्:
कर्म
TypeNoun
Rootभुज्यु (प्रातिपदिक; नाम) अथवा भुज्यु- (युवन्-नाम)
अंहसःfrom distress/anguish
अंहसः:
अपादान
TypeNoun
Rootअंहस् (प्रातिपदिक)
पिपृथःyou (one of you) have filled/spread; (i.e., rescued/extended help)
पिपृथः:
क्रिया
TypeVerb
Rootपृ (धातु; ‘पूरणे/विस्तारे’), पिपृथः = परोक्ष/परफेक्ट 2द्वि? (वेदिक रूप)
निःout, forth
निः:
उपसर्ग (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनिः (उपसर्ग/अव्यय)
अश्विनाO Aśvins
अश्विना:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक)
श्यावम्dark/black
श्यावम्:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective
Rootश्याव (प्रातिपदिक)
पुत्रम्son
पुत्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
वध्रिमत्याby/with Vadhri-matī (the mother named Vadhri-matī)
वध्रिमत्या:
करण
TypeAdjective
Rootवध्रिमत् (प्रातिपदिक; ‘वध्रि-’ + मतुप्)
अजिन्वतम्you two impelled/quickened (restored)
अजिन्वतम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootजिव्/जिन्व् (धातु; ‘प्रेरणे/तर्पणे’), उपसर्ग: आ- (वेदे लुप्त/अर्थतः)
कमद्युवम्which (deed) today, you two?
कमद्युवम्:
सम्बोधन/प्रश्न (वाक्यप्रवर्तक)
TypeIndeclinable
Rootकम् (अव्यय/प्रश्न) + अद्य + युवम् (सर्वनाम)
विमदायfor Vimada
विमदाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootविमद (प्रातिपदिक; नाम)
ऊहथुःyou two have carried/brought
ऊहथुः:
क्रिया
TypeVerb
Rootवह्/ऊह् (धातु; वेदिक ‘ऊह्’ = ‘वह्’/‘उह्’ ‘वहने/उद्धरणे’)
युवम्you two
युवम्:
कर्ता
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विष्णाप्वम्Viṣṇāpu (a person/hero), him
विष्णाप्वम्:
कर्म
TypeNoun
Rootविष्णापु (प्रातिपदिक; नाम, वेदिक)
विश्वकायावfor Viśvakāya (to Viśvakāya)
विश्वकायाव:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootविश्वकाय (प्रातिपदिक; नाम/विशेषण) + व् (वेदिक अव्यय/सम्बन्ध)
सृजथःyou two release/let go/send forth
सृजथः:
क्रिया
TypeVerb
Rootसृज् (धातु; ‘सर्गे/मोचने’)