HomeRig VedaMandala 10Sukta 61Mantra 9
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 9

Sukta 10.61

Rishi: Same hymn complex (10.61).
Devata: Agni-like upholder force (vahni/Agni explicitly mentioned).
Chandas: Triṣṭubh

मक्षू न वह्निः प्रजाया उपब्दिरग्निं न नग्न उप सीददूधः । सनितेध्मं सनितोत वाजं स धर्ता जज्ञे सहसा यवीयुत् ॥

म॒क्षू न वह्नि॑: प्र॒जाया॑ उप॒ब्दिर॒ग्निं न न॒ग्न उप॑ सीद॒दूध॑: । सनि॑ते॒ध्मं सनि॑तो॒त वाजं॒ स ध॒र्ता ज॑ज्ञे॒ सह॑सा यवी॒युत् ॥

makṣū́ ná váhniḥ pra-jā́yā upabdir agníṃ ná nagná úpa sīdad ū́dhaḥ | sánitā ídhmaṃ sánitotá vā́jaṃ sá dhartā́ jajñe sáhasā yavīyút ||

Swiftly, like a bearer, the call of the offspring draws near; like a naked flame it sits close to the udder (the hidden source). Winner of the fuel and winner too of plenitude of force, that upholder is born—young, by sheer might—sustaining the work from its secret nourishment.

म॒क्षु । न । वह्निः॑ । प्र॒ऽजायाः॑ । उ॒प॒ब्दिः । अ॒ग्निम् । न । न॒ग्नः । उप॑ । सीद॑त् । ऊधः॑ । सनि॑ता । इ॒ध्मम् । सनि॑ता । उ॒त । वाज॑म् । सः । ध॒र्ता । ज॒ज्ञे॒ । सह॑सा । य॒वि॒ऽयुत् ॥मक्षु । न । वह्निः । प्रजायाः । उपब्दिः । अग्निम् । न । नग्नः । उप । सीदत् । ऊधः । सनिता । इध्मम् । सनिता । उत । वाजम् । सः । धर्ता । जज्ञे । सहसा । यवियुत् ॥makṣu | na | vahniḥ | pra-jāyāḥ | upabdiḥ | agnim | na | nagnaḥ | upa | sīdat | ūdhaḥ | sanitā | idhmam | sanitā | uta | vājam | saḥ | dhartā | jajñe | sahasā | yav i-yut

मक्षुquickly, at once
मक्षु:
Adhikaraṇa (कालवाचक)
TypeIndeclinable
Rootमक्षु (अव्यय)
not
:
TypeIndeclinable
Rootन (निषेध)
वह्निःthe bearer; (often) Agni / the fire-priest
वह्निः:
Kartā
TypeNoun
Rootवह्नि- (प्रातिपदिक)
प्रजायाःof offspring, of progeny
प्रजायाः:
Sambandha (षष्ठी)
TypeNoun
Rootप्रजा- (प्रातिपदिक)
उपब्दिःapproach, coming-near; (rit.) invocation/attendance
उपब्दिः:
Kartā (समनाधिकरण/विधेय-नाम)
TypeNoun
Rootउपब्दि- (प्रातिपदिक)
अग्निम्Agni, fire
अग्निम्:
Karma
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
like, as
:
TypeIndeclinable
Rootन (उपमा)
नग्नःnaked (one)
नग्नः:
Kartā
TypeAdjective (used substantively)
Rootनग्न- (प्रातिपदिक)
उपtowards, near
उप:
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/अव्यय)
सीदत्sat down, approached (sat)
सीदत्:
Kriyā
TypeVerb
Root√सद् (सीदति)
ऊधःudder (source of milk; figuratively: abundance)
ऊधः:
Karma (लक्ष्य/उपसर्ग-गत्यर्थे)
TypeNoun
Rootऊधस्- (प्रातिपदिक)
सनितेin the winning/attainment
सनिते:
Adhikaraṇa (सप्तमी)
TypeNoun (locative) / verbal-noun
Root√सन् (सनति) / सनि- (प्रातिपदिक) संदिग्ध
इध्मम्fuel, firewood
इध्मम्:
Karma
TypeNoun
Rootइध्म- (प्रातिपदिक)
सनितःfrom the winning; of the winning
सनितः:
Apādāna (पञ्चमी) / Sambandha (षष्ठी)
TypeNoun (ablative/genitive) / verbal-noun
Root√सन् (सनति) / सनि- (प्रातिपदिक) संदिग्ध
उतand, also
उत:
TypeIndeclinable
Rootउत (अव्यय)
वाजम्prize; strength; (often) food/grain
वाजम्:
Karma
TypeNoun
Rootवाज- (प्रातिपदिक)
सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद्- (सर्वनाम)
धर्ताthe supporter, sustainer
धर्ता:
Kartā (समनाधिकरण)
TypeAgent noun
Root√धृ (धर्तृ- कर्तृप्रत्यय) / धर्तृ- (प्रातिपदिक)
जज्ञेwas born, came into being
जज्ञे:
Kriyā
TypeVerb
Root√जन् (जज्ञे)
सहसाwith might, by force
सहसा:
Karaṇa
TypeNoun (instr.)
Rootसहस्- (प्रातिपदिक)
यवीयुत्younger
यवीयुत्:
Kartā (विशेषण)
TypeAdjective
Rootयवीयस्- (तुलनात्मक-प्रातिपदिक) / यवीयुत् (वैदिक रूप)