HomeRig VedaMandala 10Sukta 61Mantra 8
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 8

Sukta 10.61

Rishi: Same hymn complex (10.61).
Devata: Implicit heroic power overcoming scant consciousness; no explicit named devatā here.
Chandas: Triṣṭubh

स ईं वृषा न फेनमस्यदाजौ स्मदा परैदप दभ्रचेताः । सरत्पदा न दक्षिणा परावृङ्न ता नु मे पृशन्यो जगृभ्रे ॥

स ईं॒ वृषा॒ न फेन॑मस्यदा॒जौ स्मदा परै॒दप॑ द॒भ्रचे॑ताः । सर॑त्प॒दा न दक्षि॑णा परा॒वृङ्न ता नु मे॑ पृश॒न्यो॑ जगृभ्रे ॥

sá īṃ vṛ́ṣā ná phénam asyad ājā́u smád ā́ paráit ápa dábhracetāḥ | sárat padā́ ná dákṣiṇā parā́vṛṅ ná tā́ nú me pṛśanyó jagṛbhre ||

He, like a bull, flung forth the foam in the battle; then the little-mindedness fell away and he moved beyond. The right-giving power slipped from the step and turned aside—yet those forces, now, do not seize me; I refuse the grasp of the dark-spotted disturbers.

सः । ई॒म् । वृषा॑ । न । फेन॑म् । अ॒स्य॒त् । आ॒जौ । स्मत् । आ । परा॑ । ऐ॒त् । अप॑ । द॒भ्रऽचे॑ताः । सर॑त् । प॒दा । न । दक्षि॑णा । प॒रा॒ऽवृक् । न । ताः । नु । मे॒ । पृ॒श॒न्यः॑ । ज॒गृ॒भ्रे॒ ॥सः । ईम् । वृषा । न । फेनम् । अस्यत् । आजौ । स्मत् । आ । परा । ऐत् । अप । दभ्रचेताः । सरत् । पदा । न । दक्षिणा । परावृक् । न । ताः । नु । मे । पृशन्यः । जगृभ्रे ॥saḥ | īm | vṛṣā | na | phenam | asyat | ājau | smat | ā | parā | ait | apa | dabhra-cetāḥ | sarat | padā | na | dakṣiṇā | parāvṛk | na | tāḥ | nu | me | pṛśanyaḥ | jagṛbhre

सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (स-आदेशः) सर्वनाम-प्रातिपदिक
ईम्indeed; him (emphatic particle)
ईम्:
TypeIndeclinable
Rootईम् (निपात) अव्यय
वृषाthe bull; the vigorous one
वृषा:
कर्तृ (सः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective
Rootवृषन्/वृषा (प्रातिपदिक) < √वृष्/वृष् ‘to rain, be strong’
like
:
TypeIndeclinable
Rootन (उपमा-निपात) अव्यय
फेनम्foam
फेनम्:
कर्म
TypeNoun
Rootफेन (प्रातिपदिक)
अस्यदत्he cast/threw
अस्यदत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√अस्यद्/√अस्य ‘to throw, cast’
आजौin the contest; in battle
आजौ:
अधिकरण
TypeNoun
Rootआजि (प्रातिपदिक)
स्मindeed; then
स्म:
TypeIndeclinable
Rootस्म (निपात) अव्यय
अदthereupon; then
अद:
TypeIndeclinable
Rootअद् (निपात) अव्यय
परैदत्he went away; he departed
परैदत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√इ/√ए ‘to go’ + परा- (उपसर्ग) → परा-एत्
अपaway
अप:
TypeIndeclinable
Rootअप (उपसर्ग/अव्यय)
दभ्रचेताःof scant thought; feeble-minded
दभ्रचेताः:
कर्तृ (सः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootदभ्र- (अल्प) + चेतस् (प्रातिपदिक) समास
सरत्पदाwith running feet; swift-footed
सरत्पदा:
कर्तृ (सः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसरत् (√सृ ‘to flow/run’ शतृ-प्रत्यय) + पद (प्रातिपदिक) बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास
like
:
TypeIndeclinable
Rootन (उपमा-निपात) अव्यय
दक्षिणाthe sacrificial fee (dakṣiṇā)
दक्षिणा:
कर्तृ (उपमानम्)
TypeNoun
Rootदक्षिणा (प्रातिपदिक)
परावृक्turning away; averse
परावृक्:
कर्तृ (उपमान-वाक्ये)
TypeAdjective
Rootपरा- + √वृज्/√वृक् ‘to turn away, avoid’ (वेद. कृदन्त/विशेषण-रूप) → परा-वृक्
like
:
TypeIndeclinable
Rootन (निपात) अव्यय
ताःthose (fem.)
ताः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नुnow; indeed
नु:
TypeIndeclinable
Rootनु (निपात) अव्यय
मेmy
मे:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पृशन्यःthe speckled ones; Pṛśanyas
पृशन्यः:
कर्तृ
TypeNoun/Adjective
Rootपृशन्य (प्रातिपदिक; ‘speckled/variegated’; RV-विशेष-नाम/विशेषण)
जगृभ्रेthey have seized; they grasped
जगृभ्रे:
क्रिया
TypeVerb
Root√ग्रह् ‘to seize, grasp’