HomeRig VedaMandala 10Sukta 61Mantra 7
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 7

Sukta 10.61

Rishi: Same hymn complex (10.61).
Devata: Vāstoṣpati (explicitly named), and brahman as generated power; gods as collective agencies.
Chandas: Triṣṭubh

पिता यत्स्वां दुहितरमधिष्कन्क्ष्मया रेतः संजग्मानो नि षिञ्चत् । स्वाध्योऽजनयन्ब्रह्म देवा वास्तोष्पतिं व्रतपां निरतक्षन् ॥

पि॒ता यत्स्वां दु॑हि॒तर॑मधि॒ष्कन्क्ष्म॒या रेत॑: संजग्मा॒नो नि षि॑ञ्चत् । स्वा॒ध्यो॑ऽजनय॒न्ब्रह्म॑ दे॒वा वास्तो॒ष्पतिं॑ व्रत॒पां निर॑तक्षन् ॥

pitā́ yát svā́ṃ duhítaram adhi-skán kṣmáyā́ rétaḥ saṃjagmā́nō ní ṣiñcat | svā́dhyò ’janayan bráhma devā́ vāstóṣpátiṃ vratapā́ṃ nír atakṣan ||

When the Father approached his own Daughter and, joining with the earth, poured the seed, then from the right inner placing the gods brought forth the Mantra-Truth; and they fashioned Vāstoṣpati, the guardian of the vow, the lord of the inner dwelling.

पि॒ता । यत् । स्वाम् । दु॒हि॒तर॑म् । अ॒धि॒ऽस्कन् । क्ष्म॒या । रेतः॑ । स॒म्ऽज॒ग्मा॒नः । नि । सि॒ञ्च॒त् । सु॒ऽआ॒ध्यः॑ । अ॒ज॒न॒य॒न् । ब्रह्म॑ । दे॒वाः । वास्तोः॑ । पति॑म् । व्र॒त॒ऽपाम् । निः । अ॒त॒क्ष॒न् ॥पिता । यत् । स्वाम् । दुहितरम् । अधिस्कन् । क्ष्मया । रेतः । सम्जग्मानः । नि । सिञ्चत् । सुआध्यः । अजनयन् । ब्रह्म । देवाः । वास्तोः । पतिम् । व्रतपाम् । निः । अतक्षन् ॥pitā | yat | svām | duhitaram | adhi-skan | kṣmayā | retaḥ | sam-jagmānaḥ | ni | s iñcat | su-ādhyaḥ | ajanayan | brahma | devāḥ | vāstoḥ | patim | vrata-pām | ni ḥ | atakṣan

पिताthe father
पिता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपितृ
यत्what/that which
यत्:
कर्म
TypePronoun (relative) / Indeclinable (particle-like)
Rootयद्
स्वाम्his own
स्वाम्:
कर्म
TypeAdjective (possessive)
Rootस्व
दुहितरम्daughter
दुहितरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootदुहितृ
अधिupon, over
अधि:
अधिकरण (prepositional)
TypePreverb/Indeclinable
Rootअधि
स्कन्leapt/mounted
स्कन्:
क्रिया
TypeVerb
Rootस्कन्द्
क्ष्मयाwith/through the earth; on the ground
क्ष्मया:
करण
TypeNoun
Rootक्ष्मा
रेतःseed, semen
रेतः:
कर्म
TypeNoun
Rootरेतस्
संजग्मानःhaving come together/approached
संजग्मानः:
कर्तृ
TypeVerb (participle)
Rootगम् (उपसर्ग: सम्)
निdown, into
नि:
TypePreverb/Indeclinable
Rootनि
सिञ्चत्poured/sprinkled
सिञ्चत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootसिच्
स्वाध्यःself-impelled/acting by his own power
स्वाध्यः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootस्वाधी (स्व + आधा/धी) अथवा स्वाध्य (प्रातिपदिक)
अजनयन्they generated/produced
अजनयन्:
क्रिया
TypeVerb
Rootजन्
ब्रह्मsacred formulation/prayer; brahman
ब्रह्म:
कर्म
TypeNoun
Rootब्रह्मन्
देवाःthe gods
देवाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव
वास्तोष्पतिम्Vāstoṣpati, lord of the dwelling
वास्तोष्पतिम्:
कर्म
TypeNoun (compound)
Rootवास्तोष्पति (वास्तु/वास्तोष् + पति)
व्रतपाम्keeper/guardian of sacred order (vrata)
व्रतपाम्:
कर्म (apposition to वास्तोष्पतिम्)
TypeNoun/Adjective (compound)
Rootव्रतपा (व्रत + पा ‘protector/keeper’)
निर्out, forth; thoroughly
निर्:
TypePreverb/Indeclinable
Rootनिस् (निर्)
अतक्षन्they fashioned/constructed
अतक्षन्:
क्रिया
TypeVerb
Rootतक्ष्