HomeRig VedaMandala 10Sukta 61Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 10.61

Rishi: Same hymn complex (10.61).
Devata: Implicit hero-power (Indraic/narya) sustaining the work; not a single explicit devatā named in this verse.
Chandas: Triṣṭubh

प्रथिष्ट यस्य वीरकर्ममिष्णदनुष्ठितं नु नर्यो अपौहत् । पुनस्तदा वृहति यत्कनाया दुहितुरा अनुभृतमनर्वा ॥

प्रथि॑ष्ट॒ यस्य॑ वी॒रक॑र्ममि॒ष्णदनु॑ष्ठितं॒ नु नर्यो॒ अपौ॑हत् । पुन॒स्तदा वृ॑हति॒ यत्क॒नाया॑ दुहि॒तुरा अनु॑भृतमन॒र्वा ॥

práthīṣṭha yásya vīrákarmam iṣṇád anuṣṭhítaṃ nú naryó ápauhat | púnas tádā́ vṛhati yát kanā́yā duhítur ā́ anubhṛ́tam anarvā́ ||

Broad-based is his heroic work, set in motion and firmly carried out; the manly power drives away what obstructs. Yet again he brings it to growth—what had been borne along from the maiden, from the daughter—so the unfallen force restores the continuity of the creation.

प्रथि॑ष्ट । यस्य॑ । वी॒रऽक॑र्मम् । इ॒ष्णत् । अनु॑ऽस्थितम् । नु । नर्यः॑ । अप॑ । औ॒ह॒त् । पुन॒रिति॑ । तत् । आ । वृ॒ह॒ति॒ । यत् । क॒नायाः॑ । दु॒हि॒तुः । आः । अनु॑ऽभृतम् । अ॒न॒र्वा ॥प्रथिष्ट । यस्य । वीरकर्मम् । इष्णत् । अनुस्थितम् । नु । नर्यः । अप । औहत् । पुनरिति । तत् । आ । वृहति । यत् । कनायाः । दुहितुः । आः । अनुभृतम् । अनर्वा ॥prathiṣṭa | yasya | vīra-karmam | iṣṇat | anu-sthitam | nu | naryaḥ | apa | auhat | punariti | tat | ā | vṛhati | yat | kanāyāḥ | duhituḥ | āḥ | anu-bhṛtam | anarvā

प्रथि॑ष्टःmost broad / most expansive
प्रथि॑ष्टः:
विशेषण (कर्तृपदस्य)
TypeAdjective
Rootप्रथ् (विस्तारे) / प्रथिष्ठ (प्रातिपदिक) सुपरलेटिव
यस्य॑whose
यस्य॑:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वी॒रक॑र्मheroic deed / manly act
वी॒रक॑र्म:
कर्म/विशेष्य (सन्दर्भानुसार)
TypeNoun (compound)
Rootवीर + कर्मन् (समास-प्रातिपदिक)
मि॒ष्णत्striking / assailing
मि॒ष्णत्:
विशेषण (वीरकर्मणः)
TypeVerbal adjective (participle)
Rootमिष् (हिंसायाम्/क्षेपे) → मिष्णत् (वर्तमान कृदन्त)
अनु॑ष्ठितम्performed / carried out
अनु॑ष्ठितम्:
विशेषण (वीरकर्मणः)
TypeVerbal adjective (past passive participle)
Rootस्था (तिष्ठति) + अनु- (उपसर्ग) → अनु-स्था; क्त
नुnow / indeed
नु:
TypeIndeclinable
Rootनु
नर्यःthe manly one / the hero
नर्यः:
कर्तृ
TypeAdjective/Noun
Rootनर्य (नर-सम्बन्धी, प्रातिपदिक)
अपौ॑हत्drove away / removed
अपौ॑हत्:
क्रिया (कर्तृ = नर्यः)
TypeVerb
Rootऊह्/वह् (अप-ऊह्/अप-वह् ‘to remove, drive away’)
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
तत्that
तत्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
back / towards
:
TypeIndeclinable (preverb) / particle
Root
वृ॑हतिpulls out / tears away
वृ॑हति:
क्रिया (कर्तृ = अनर्वा)
TypeVerb
Rootवृह् (उद्घाते/उन्मथने)
यत्which / what
यत्:
कर्म (वृहतिः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
क॒नायाःof the maiden
क॒नायाः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootकना (प्रातिपदिक; ‘girl/maiden’)
दुहि॒तुःof the daughter
दुहि॒तुः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootदुहितृ (प्रातिपदिक)
towards / back
:
TypeIndeclinable (preverb) / particle
Root
अनु॑भृतम्brought along / carried after
अनु॑भृतम्:
कर्म (यत् … अनु॑भृतम्)
TypeVerbal adjective (past passive participle)
Rootभृ (धारणे) + अनु-; क्त
अन॒र्वाAnarvan (the vigorous one)
अन॒र्वा:
कर्तृ (वृहतिः)
TypeNoun/Adjective
Rootअनर्वन् (प्रातिपदिक; ‘not sluggish’, epithet; also used as a name/epithet)