HomeRig VedaMandala 10Sukta 61Mantra 14
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 14

Sukta 10.61

Rishi: RV 10.61 seer; explicit naming theology.
Devata: Agni (Jātavedas), as Bharga (radiant purifier).
Chandas: Triṣṭubh (probable).

भर्गो ह नामोत यस्य देवाः स्वर्ण ये त्रिषधस्थे निषेदुः । अग्निर्ह नामोत जातवेदाः श्रुधी नो होतॠतस्य होताध्रुक् ॥

भर्गो॑ ह॒ नामो॒त यस्य॑ दे॒वाः स्व१॒॑र्ण ये त्रि॑षध॒स्थे नि॑षे॒दुः । अ॒ग्निर्ह॒ नामो॒त जा॒तवे॑दाः श्रु॒धी नो॑ होतॠ॒तस्य॒ होता॒ध्रुक् ॥

bhárgo ha nā́mota yásya devā́ḥ svàrṇa yé triṣadhásthe níṣeduḥ | agnír ha nā́mota jātávedāḥ śrudhī́ no hotṝ́tasya hótā́dhruk ||

‘Bharga’ indeed is his name—he in whom the gods, like luminous powers, take their seat in the triple foundation. ‘Agni’ indeed is his name, Jātavedas: hear us, O Hotar of the Truth, the undeceiving priest of the offering.

भर्गः॑ । ह॒ । नाम । उ॒त । यस्य॑ । दे॒वाः । स्वः॑ । न । ये । त्रि॒ऽस॒ध॒स्थे । नि॒ऽसे॒दुः । अ॒ग्निः । ह॒ । नाम॑ । उ॒त । जा॒तऽवे॑दाः । श्रु॒धि । नः॒ । हो॒तः॒ । ऋ॒तस्य॑ । होता॑ । अ॒ध्रुक् ॥भर्गः । ह । नाम । उत । यस्य । देवाः । स्वः । न । ये । त्रिसधस्थे । निसेदुः । अग्निः । ह । नाम । उत । जातवेदाः । श्रुधि । नः । होतः । ऋतस्य । होता । अध्रुक् ॥bhargaḥ | ha | nāma | uta | yasya | devāḥ | svaḥ | na | ye | tri-sadhasthe | ni-seduḥ | agniḥ | ha | nāma | uta | jāta-vedāḥ | śrudhi | naḥ | hotaḥ | ṛtasya | hotā | adhruk

भर्गःBharga (radiance, splendor)
भर्गः:
कर्तृ (नाम-उपपद-रूपेण) / विषयः
TypeNoun
Rootभर्ग (प्रातिपदिक) < √भृज्/भर्ज् (दीप्तौ/शुद्धौ) (निरुक्त-परम्परा)
indeed, surely
:
TypeIndeclinable
Rootह (निपात)
नाम
नाम:
सम्बन्ध/विशेषण-भावः (
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
उतand also, moreover
उत:
TypeIndeclinable
Rootउत (निपात)
यस्यwhose
यस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
देवाःthe gods
देवाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
स्वर्ण्येin the golden (place/realm)
स्वर्ण्ये:
अधिकरण
TypeAdjective
Rootस्वर्ण्य (विशेषण-प्रातिपदिक) < स्वर्ण (gold) + य (तद्धित)
येwho
ये:
कर्तृ (देवाः इत्यस्य पुनरन्वयः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
त्रिषधस्थेin the three-seated place / triple seat
त्रिषधस्थे:
अधिकरण
TypeNoun/Adjective
Rootत्रिषधस्थ (समास-प्रातिपदिक) = त्रि + षध + स्थ (स्थ-आधार) (वैदिक-समासः)
निषेदुःsat down, took their seat
निषेदुः:
क्रिया (कर्तृ: देवाः/ये)
TypeVerb
Root√सद् (उपसर्ग: नि) → नि-षद्
अग्निःAgni
अग्निः:
कर्तृ/सम्बोधन-विषयः
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
indeed
:
TypeIndeclinable
Rootह (निपात)
नामby name / as the name
नाम:
विशेषण-भावः
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
उतand also
उत:
TypeIndeclinable
Rootउत (निपात)
जातवेदाःJātavedas (Agni, the all-knowing)
जातवेदाः:
कर्तृ/सम्बोधन-विषयः (अग्निः)
TypeNoun (epithet)
Rootजातवेदस् (प्रातिपदिक; कर्मधारय/बहुव्रीहि) = जात (born/known) + वेदस् (knowledge) < √विद्
श्रुधीhear! listen!
श्रुधी:
क्रिया (सम्बोधितः: अग्निः)
TypeVerb
Root√श्रु
नःto us / our
नः:
सम्प्रदान (to us) / सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
होतॄतस्यof the Hotṛ (priest) / of the invoking priesthood
होतॄतस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun (genitive compound)
Rootहोतृ (प्रातिपदिक) + त (षष्ठी-तत्पुरुष) / वैदिक-रूप: होतॄत (होतॄन्-सम्बन्धी)
होताthe Hotṛ, invoker-priest
होता:
कर्तृ (अग्निः = होता) / विधेय
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक)
अध्रुक्unerring, not deceitful
अध्रुक्:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootअध्रुक् (प्रातिपदिक) < a-ध्रुच्/ध्रु (अचल/अद्रोह) (वैदिक विशेषण)