HomeRig VedaMandala 10Sukta 61Mantra 13
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 13

Sukta 10.61

Rishi: RV 10.61 hymn seer; mythic narration mode.
Devata: Indra/heroic force implied through Śuṣṇa-motif; also the ‘anarvā’ helper-force (unerring power).
Chandas: Triṣṭubh (probable).

तदिन्न्वस्य परिषद्वानो अग्मन्पुरू सदन्तो नार्षदं बिभित्सन् । वि शुष्णस्य संग्रथितमनर्वा विदत्पुरुप्रजातस्य गुहा यत् ॥

तदिन्न्व॑स्य परि॒षद्वा॑नो अग्मन्पु॒रू सद॑न्तो नार्ष॒दं बि॑भित्सन् । वि शुष्ण॑स्य॒ संग्र॑थितमन॒र्वा वि॒दत्पु॑रुप्रजा॒तस्य॒ गुहा॒ यत् ॥

tád ínnv asya parísadvāno agman purū́ sádanto nārṣadáṃ bibhítsan | ví śúṣṇasya sáṃgrathitam anarvā́ vídat puruprajā́tasya guhā́ yát ||

Then indeed they came, sitting around him in many assemblies, seeking to break open what is not to be violated by mortals. The unerring Force found the tightly-bound holding of Śuṣṇa—of the one who breeds many offsprings—when it lay hidden in the cavern.

तत् । इत् । नु । अ॒स्य॒ । प॒रि॒ऽसद्वा॑नः । अ॒ग्म॒न् । पु॒रु । सद॑न्तः । ना॒र्स॒दम् । बि॒भि॒त्सन् । वि । शुष्ण॑स्य । सम्ऽग्र॑थितम् । अ॒न॒र्वा । वि॒दत् । पु॒रु॒ऽप्र॒जा॒तस्य । गुहा॑ । यत् ॥तत् । इत् । नु । अस्य । परिसद्वानः । अग्मन् । पुरु । सदन्तः । नार्सदम् । बिभित्सन् । वि । शुष्णस्य । सम्ग्रथितम् । अनर्वा । विदत् । पुरुप्रजातस्य । गुहा । यत् ॥tat | it | nu | asya | pari-sadvānaḥ | agman | puru | sadantaḥ | nārsadam | bibh itsan | vi | śuṣṇasya | sam-grathitam | anarvā | vidat | puru-prajātasya | guhā | yat

तत्that
तत्:
Karma (सम्बन्धित/उद्देश्य-निर्देश) / (वाक्य-सम्बन्धसूचक)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इत्indeed, just
इत्:
TypeIndeclinable
Rootइत् (निपात)
नुnow, then
नु:
TypeIndeclinable
Rootनु (निपात)
अस्यof him/this
अस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
परिaround
परि:
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
सद्वानःsitting/assembled
सद्वानः:
Kartā (अग्मन् के कर्ता)
TypeParticiple (Adjective)
Root√सद् (सीदति) + वान् (कृत्-प्रत्यय)
अग्मन्they went/came
अग्मन्:
TypeVerb
Root√गम्
पुरूmany, much
पुरू:
विशेषण (सदन्तः/अग्मन्-सम्बद्ध)
TypeAdjective
Rootपुरु (विशेषण-प्रातिपदिक)
सदन्तःsitting, taking seats
सदन्तः:
Kartā (अग्मन् के कर्ता; सद्वानः के समन्वय)
TypeParticiple (Adjective)
Root√सद् (सीदति) (वर्तमान-कृदन्त/शतृ)
नार्षदम्the man-seated/assembly-seat (nārṣada)
नार्षदम्:
Karma (बिभित्सन् का कर्म)
TypeAdjective/Noun
Rootनर्/नृ (नर) + षद (√सद्) → नार्षद (प्रातिपदिक)
बिभित्सन्wishing to break/sunder
बिभित्सन्:
Kartā (अग्मन् के कर्ता-समूह का भाव)
TypeParticiple
Root√भिद् (भिनत्ति) (इच्छार्थक-देशिदेरिवेटिव ‘बिभित्स’)
विapart, forth
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग)
शुष्णस्यof Śuṣṇa
शुष्णस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun (Proper)
Rootशुष्ण (प्रातिपदिक; दैत्य-नाम)
संग्रथितम्bound together, fastened
संग्रथितम्:
Karma (विदत् का कर्म)
TypeParticiple
Rootसम् + √ग्रथ् (ग्रथयति) (क्त-प्रत्यय)
अनर्वाthe strong one (unfailing)
अनर्वा:
Kartā (विदत् का कर्ता)
TypeAdjective/Noun
Rootअनर्वन् (प्रातिपदिक; ‘not-weak/strong’; Vedic epithet)
विforth, clearly
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग)
विदत्he found/discovered
विदत्:
TypeVerb
Root√विद् (विन्दति/वेद)
पुरुप्रजातस्यof the much-progenied/abundant
पुरुप्रजातस्य:
सम्बन्ध (genitive) (गुहा/यत् से सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootपुरु + प्रजात (प्रातिपदिक; ‘much-progenied/abundantly born’)
गुहाin the cave/hidden place
गुहा:
Adhikaraṇa (स्थान)
TypeNoun
Rootगुहा (प्रातिपदिक)
यत्that which
यत्:
Karma/सम्बन्ध (यद् = ‘that which’)
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)