HomeRig VedaMandala 10Sukta 53Mantra 9
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 9

Sukta 10.53

Rishi: Agni/Hotṛ-centered cycle (speaker representing the sacrificers seeking the true Hotṛ/Agni)
Devata: Tvaṣṭṛ and Brahmaṇaspati (lord of the mantric power)
Chandas: Trishtubh (probable; requires metrical verification)

त्वष्टा माया वेदपसामपस्तमो बिभ्रत्पात्रा देवपानानि शंतमा । शिशीते नूनं परशुं स्वायसं येन वृश्चादेतशो ब्रह्मणस्पतिः ॥

त्वष्टा॑ मा॒या वे॑द॒पसा॑म॒पस्त॑मो॒ बिभ्र॒त्पात्रा॑ देव॒पाना॑नि॒ शंत॑मा । शिशी॑ते नू॒नं प॑र॒शुं स्वा॑य॒सं येन॑ वृ॒श्चादेत॑शो॒ ब्रह्म॑ण॒स्पति॑: ॥

tváṣṭā māyā́ veda apásām apás-tamo bíbhrat pā́trā deva-pā́nāni śáṃ-tamā | śíśīte nūnáṃ paraśúṃ svāyásam yéna vṛścā́d étaśo bráhmaṇas pátiḥ ||

Tvaṣṭṛ knows the powers of formation, most skilled among the works, bearing the vessels of the gods’ drink, supremely peace-giving. Now he sharpens the iron axe by which Brahmaṇaspati may cut away the tawny obstruction.

त्वष्टा॑ । मा॒या । वे॒त् । अ॒पसा॑म् । अ॒पःऽत॑मः । बिभ्र॑त् । पात्रा॑ । दे॒व॒ऽपाना॑नि । शम्ऽत॑मा । शिशी॑ते । नू॒नम् । प॒र॒शुम् । सु॒ऽआ॒य॒सम् । येन॑ । वृ॒श्चात् । एत॑शः । ब्रह्म॑णः । पतिः॑ ॥त्वष्टा । माया । वेत् । अपसाम् । अपःतमः । बिभ्रत् । पात्रा । देवपानानि । शम्तमा । शिशीते । नूनम् । परशुम् । सुआयसम् । येन । वृश्चात् । एतशः । ब्रह्मणः । पतिः ॥tvaṣṭā | māyā | vet | apasām | apaḥ-tamaḥ | bibhrat | pātrā | deva-pānāni | śam-tamā | śiśīte | nūnam | paraśum | su-āyasam | yena | vṛścāt | etaśaḥ | brahmaṇaḥ | patiḥ

त्वष्टाTvaṣṭṛ (the divine artisan)
त्वष्टा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootत्वष्टृ (प्रातिपदिक) < PIE *teks- ‘to fashion’
मायाःskills, wondrous powers
मायाः:
कर्म
TypeNoun
Rootमाया (प्रातिपदिक)
वेदknows
वेद:
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
अपसाम्of works/deeds
अपसाम्:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootअपस् (प्रातिपदिक)
अपस्तमःmost skilled in work
अपस्तमः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअपस् + तम (प्रातिपदिक; तमप्-प्रत्यय)
बिभ्रत्bearing, carrying
बिभ्रत्:
कर्तृ (सहायक-क्रिया/विशेषण)
TypeParticiple
Rootभृ (धातु) → बिभ्रत् (वर्तमान कृदन्त)
पात्राvessels, bowls
पात्रा:
कर्म
TypeNoun
Rootपात्र (प्रातिपदिक)
देवपानानिcontaining the gods’ drink (soma)
देवपानानि:
कर्म (विशेषण)
TypeNoun/Adjective
Rootदेवपान (प्रातिपदिक; देव + पान ‘drink’)
शंतमाmost beneficent, most auspicious
शंतमा:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशम् + तम (प्रातिपदिक; तमप्-प्रत्यय)
शिशीतेsharpens, whets
शिशीते:
TypeVerb
Rootशा/शि (धातु) ‘to whet, sharpen’
नूनम्now, indeed
नूनम्:
TypeIndeclinable
Rootनूनम् (अव्यय)
परशुम्axe
परशुम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपरशु (प्रातिपदिक)
स्वायसम्of good iron, well-metallic
स्वायसम्:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्व + आयस (प्रातिपदिक; ‘of iron/metal’)
येनwith which
येन:
करण
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वृश्चात्may he cut
वृश्चात्:
TypeVerb
Rootव्रश्च् (धातु) ‘to cut, hew’
एतशःEtáśa (the swift one/steed)
एतशः:
कर्म
TypeNoun
Rootएतश (प्रातिपदिक; ‘swift/steed’, esp. solar horse)
ब्रह्मणस्पतिःBṛhaspati (Lord of sacred speech)
ब्रह्मणस्पतिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootब्रह्मणस्-पति (प्रातिपदिक; ‘lord of prayer/sacred formulation’)