HomeRig VedaMandala 10Sukta 51Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 10.51

Devata: Agni Jātavedas; Yama appears as a recognizing power

ऐच्छाम त्वा बहुधा जातवेदः प्रविष्टमग्ने अप्स्वोषधीषु । तं त्वा यमो अचिकेच्चित्रभानो दशान्तरुष्यादतिरोचमानम् ॥

ऐच्छा॑म त्वा बहु॒धा जा॑तवेद॒: प्रवि॑ष्टमग्ने अ॒प्स्वोष॑धीषु । तं त्वा॑ य॒मो अ॑चिकेच्चित्रभानो दशान्तरु॒ष्याद॑ति॒रोच॑मानम् ॥

áicchām tvā bahudhā́ jātavedā́ḥ práviṣṭam agne apsv òṣadhīṣu | táṃ tvā yámo aciket citrabhāno daśāntaruṣyā́d atirócamānam ||

I sought you in many ways, O Jātavedas, entered into the waters and into the plants. You—O many-flamed—Yama recognized, shining beyond the ten boundaries, surpassing in your radiance.

ऐच्छा॑म । त्वा॒ । ब॒हु॒धा । जा॒त॒ऽवे॒दः॒ । प्रऽवि॑ष्टम् । अ॒ग्ने॒ । अ॒प्ऽसु । ओष॑धीषु । तम् । त्वा॒ । य॒मः । अ॒चि॒के॒त् । चि॒त्र॒भा॒नो॒ इति॑ चित्रऽभानो । द॒श॒ऽअ॒न्त॒रु॒ष्यात् । अ॒ति॒ऽरोच॑मानम् ॥ऐच्छाम । त्वा । बहुधा । जातवेदः । प्रविष्टम् । अग्ने । अप्सु । ओषधीषु । तम् । त्वा । यमः । अचिकेत् । चित्रभानो इति चित्रभानो । दशअन्तरुष्यात् । अतिरोचमानम् ॥aicchāma | tvā | bahudhā | jāta-vedaḥ | pra-viṣṭam | agne | ap-su | oṣadhīṣu | tam | tvā | yamaḥ | acciket | citrabhāno iticitra-bhāno | daśa-antaruṣyāt | ati-rocamānam

ऐच्छाम्I desired / I sought
ऐच्छाम्:
TypeVerb
Rootइष् (इच्छ्) धातु
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (त्वद्) सर्वनाम
बहुधाin many ways / variously
बहुधा:
TypeIndeclinable
Rootबहु + धा (प्रत्यय/अव्ययीभाव)
जातवेदःO Jātavedas (Agni), knower of births
जातवेदः:
सम्बोधन
TypeNoun (epithet)
Rootजातवेदस् (प्रातिपदिक; जात- ‘born/produced’ + वेदस् ‘knowing’)
प्रविष्टम्entered / having entered
प्रविष्टम्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeParticiple
Rootप्र + विश् धातु → प्रविष्ट (क्त)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
अप्सुin the waters
अप्सु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootअप् (स्त्री; ‘waters’)
ओषधीषुin the plants / herbs
ओषधीषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootओषधि (स्त्री)
तम्him / that one
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् सर्वनाम
त्वाyou
त्वा:
कर्म (तम् इत्यस्य समानाधिकरणम्)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (त्वद्) सर्वनाम
यमःYama
यमः:
कर्ता
TypeNoun
Rootयम (प्रातिपदिक)
अचिकेत्noticed / recognized
अचिकेत्:
TypeVerb
Rootचि (चित्/चेत्) धातु (वेदिक ‘to perceive, notice’)
चित्रभानोO bright-flamed one
चित्रभानो:
सम्बोधन
TypeNoun (epithet)
Rootचित्रभानु (प्रातिपदिक; चित्र ‘bright/variegated’ + भानु ‘light, beam’)
दशten
दश:
TypeNumeral
Rootदशन् (संख्या)
अन्तरुश्यात्should blaze within / should glow inwardly
अन्तरुश्यात्:
TypeVerb
Rootअन्तर् + उश् धातु (वेदिक ‘to burn, glow’) → अन्तरुश्य (विधिलिङ्/आशीर्लिङ्)
अतिरोचमानम्shining exceedingly / surpassingly radiant
अतिरोचमानम्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeParticiple
Rootअति + रुच् धातु → रोचमान (शतृ/शानच् वर्तमानकृदन्त)