HomeRig VedaMandala 10Sukta 50Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 10.50

Rishi: As RV 10.50
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (probable)

भुवस्त्वमिन्द्र ब्रह्मणा महान्भुवो विश्वेषु सवनेषु यज्ञियः । भुवो नॄँश्च्यौत्नो विश्वस्मिन्भरे ज्येष्ठश्च मन्त्रो विश्वचर्षणे ॥

भुव॒स्त्वमि॑न्द्र॒ ब्रह्म॑णा म॒हान्भुवो॒ विश्वे॑षु॒ सव॑नेषु य॒ज्ञिय॑: । भुवो॒ नॄँश्च्यौ॒त्नो विश्व॑स्मि॒न्भरे॒ ज्येष्ठ॑श्च॒ मन्त्रो॑ विश्वचर्षणे ॥

bhúvas tvám indra bráhmaṇā mahā́n bhúvo víśveṣu sávaneṣu yajñíyaḥ | bhúvo nṝ́ṃś cyautnó víśvasmin bháre jyéṣṭhaś ca mántró viśva-carṣaṇe ||

You are, O Indra, great by the Word; you are worthy of the offering in all the pressings. You are the impelling power among men in every bearing of the load; you are the eldest mantra for all the peoples—leader of the universal march.

भुवः॑ । त्वम् । इ॒न्द्र॒ । ब्रह्म॑णा । म॒हान् । भुवः॑ । विश्वे॑षु । सव॑नेषु । य॒ज्ञियः॑ । भुवः॑ । नॄन् । च्यौ॒त्नः । विश्व॑स्मिन् । भरे॑ । ज्येष्ठः॑ । च॒ । मन्त्रः॑ । वि॒श्व॒ऽच॒र्ष॒णे॒ ॥भुवः । त्वम् । इन्द्र । ब्रह्मणा । महान् । भुवः । विश्वेषु । सवनेषु । यज्ञियः । भुवः । नॄन् । च्यौत्नः । विश्वस्मिन् । भरे । ज्येष्ठः । च । मन्त्रः । विश्वचर्षणे ॥bhuvaḥ | tvam | indra | brahmaṇā | mahān | bhuvaḥ | viśveṣu | savaneṣu | yajñiyaḥ | bhuvaḥ | nṝn | cyautnaḥ | viśvasmin | bhare | jyeṣṭhaḥ | ca | mantraḥ | viśva-carṣaṇe

भुवःindeed; truly (emphatic particle)
भुवः:
TypeIndeclinable
Rootभू (धातु) → भुवस् (प्रातिपदिक) अव्ययवत्
त्वम्thou / you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
ब्रह्मणाby/with sacred formulation (brahman; hymn/prayer)
ब्रह्मणा:
करण
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
महान्great
महान्:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
भुवःindeed; truly
भुवः:
TypeIndeclinable
Rootभू (धातु) → भुवस् (प्रातिपदिक) अव्ययवत्
विश्वेषुin all
विश्वेषु:
अधिकरण
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
सवनेषुin the pressings (Soma-pressings/rites)
सवनेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootसवन (प्रातिपदिक)
यज्ञियःworthy of sacrifice; to be worshipped
यज्ञियः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootयज्ञिय (प्रातिपदिक; यज्ञ + यत्)
भुवःindeed; truly
भुवः:
TypeIndeclinable
Rootभू (धातु) → भुवस् (प्रातिपदिक) अव्ययवत्
नॄन्men; heroes
नॄन्:
कर्म
TypeNoun
Rootनृ (प्रातिपदिक)
च्यौत्नःimpeller/rouser (of men); inspirer
च्यौत्नः:
कर्तृ (त्वम्/इन्द्रस्य विशेषणरूपेण)
TypeNoun (abstract) / epithet
Rootच्यौत्न (प्रातिपदिक; ‘प्रेरणा/उत्साह/प्रकाश’ इत्यर्थे वैदिक)
विश्वस्मिन्in every; in the whole
विश्वस्मिन्:
अधिकरण
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
भरेin the battle/contest
भरे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootभर (प्रातिपदिक; ‘संघर्ष/युद्ध/प्रतिस्पर्धा’ वैदिक)
ज्येष्ठःeldest; foremost
ज्येष्ठः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootज्येष्ठ (प्रातिपदिक)
and
:
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
मन्त्रःsacred utterance; hymn
मन्त्रः:
कर्तृ (स्तुत्य-विशेषणरूपेण)
TypeNoun
Rootमन्त्र (प्रातिपदिक)
विश्वचर्षणेO (Indra) of all peoples/tribes
विश्वचर्षणे:
सम्बोधन
TypeAdjective (vocative epithet)
Rootविश्व-चर्षणि (समास; चर्षणि ‘जन/मानवसमूह’)