HomeRig VedaMandala 10Sukta 44Mantra 6
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 6

Sukta 10.44

Devata: Indra hymn-context; verse shifts to exemplum of pioneers vs. unfit (didactic within the hymn)
Chandas: Trishtubh (probable; needs metrical confirmation)

पृथक्प्रायन्प्रथमा देवहूतयोऽकृण्वत श्रवस्यानि दुष्टरा । न ये शेकुर्यज्ञियां नावमारुहमीर्मैव ते न्यविशन्त केपयः ॥

पृथ॒क्प्राय॑न्प्रथ॒मा दे॒वहू॑त॒योऽकृ॑ण्वत श्रव॒स्या॑नि दु॒ष्टरा॑ । न ये शे॒कुर्य॒ज्ञियां॒ नाव॑मा॒रुह॑मी॒र्मैव ते न्य॑विशन्त॒ केप॑यः ॥

pṛthák prā́yan prathamā́ devá-hūtayo 'kṛṇvata śravasyā́ni duṣṭárā | ná ye śékury yajñíyāṃ nā́vam ā́ruham ī́rmā́iva te ny àviśanta képayāḥ ||

Separately they went forth—the first who were called by the gods—and they accomplished deeds of glory hard to pass. But those who could not mount the sacrificial boat, those weak in impulse, sank down and entered the flood below.

पृथ॑क् । प्र । आ॒य॒न् । प्र॒थ॒माः । दे॒वऽहू॑तयः । अकृ॑ण्वत । श्र॒व॒स्या॑नि । दु॒स्तरा॑ । न । ये । शे॒कुः । य॒ज्ञिया॑म् । नाव॑म् । आ॒ऽरुह॑म् । ई॒र्मा । ए॒व । ते । नि । अ॒वि॒श॒न्त॒ । केप॑यः ॥पृथक् । प्र । आयन् । प्रथमाः । देवहूतयः । अकृण्वत । श्रवस्यानि । दुस्तरा । न । ये । शेकुः । यज्ञियाम् । नावम् । आरुहम् । ईर्मा । एव । ते । नि । अविशन्त । केपयः ॥pṛthak | pra | āyan | prathamāḥ | deva-hūtayaḥ | akṛṇvata | śravasyāni | dustarā | na | ye | śekuḥ | yajñiyām | nāvam | āruham | īrmā | eva | te | ni | aviśanta | kepayaḥ

पृथक्separately, apart
पृथक्:
Adhikaraṇa (रीत्या/प्रकारेण)
TypeIndeclinable
Rootपृथक् (अव्यय-प्रातिपदिक)
प्रायन्they went forth
प्रायन्:
Kriyā (गमनक्रिया)
TypeVerb
Root√या (इ/या गतौ) + प्र-
प्रथमाfirst
प्रथमा:
Kartā (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
देवहूतयःthe god-invocations / calls to the gods
देवहूतयः:
Kartā
TypeNoun
Rootदेव-हूति (प्रातिपदिक; ‘देव’ + ‘हूति’ < √ह्वा/√हू ‘आह्वाने/हवने’)
अकृण्वतthey made, they fashioned
अकृण्वत:
Kriyā (करणक्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (करणे)
श्रवस्यानिglories, fame-winning deeds
श्रवस्यानि:
Karma
TypeNoun
Rootश्रवस्य (प्रातिपदिक; ‘श्रवस्’ यशः/कीर्तिः + -य)
दुष्टराःhard to surpass / difficult to overcome
दुष्टराः:
Karma (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootदुष्टर (प्रातिपदिक; दुर्- + √तॄ ‘तरति’ → ‘hard to cross/overcome’)
not
:
TypeIndeclinable
Rootन (निषेध-अव्यय)
येwho (those who)
ये:
Kartā (शेकुः इत्यस्य)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
शेकुःwere able
शेकुः:
Kriyā (शक्तिक्रिया)
TypeVerb
Root√शक् (शक्तौ)
यज्ञियम्sacrificial, worthy of worship
यज्ञियम्:
Karma (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootयज्ञिय (प्रातिपदिक; ‘fit for sacrifice/worship’)
नावम्boat, ship
नावम्:
Karma
TypeNoun
Rootनौ/नाव् (प्रातिपदिक)
आरुहम्to mount, to board
आरुहम्:
Prayojana (उद्देश्य/अर्थे)
TypeVerb
Root√रुह् (आरोहे) + आ-
ईर्मैवjust the rush/impulse itself
ईर्मैव:
Kartā/Hetu (वाक्ये ‘just the onset/impulse’ इत्यर्थे)
TypeNoun+Particle
Rootईर्म (प्रातिपदिक; ‘impulse/drive, onset’; RV-विशेष) + एव (अव्यय)
तेthey
ते:
Kartā (अविशन्त इत्यस्य)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
निdown, into
नि:
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग/अव्यय)
अविशन्तthey entered, they sank into
अविशन्त:
Kriyā (प्रवेशक्रिया)
TypeVerb
Root√विश् (प्रवेशने) + अव-
केपयःthe Kepayas (trembling ones / hostile beings)
केपयः:
Kartā (अविशन्त इत्यस्य; अथवा ‘ते’ कर्ता, ‘केपयः’ अपपद/सम्बोधन-सम्बन्धः—पाठभेदानुसारम्)
TypeNoun
Rootकेपय (प्रातिपदिक; RV-विशेष, ‘tremblers/agitators’, ‘monsters/demons’ इत्यर्थे व्याख्येयम्)