HomeRig VedaMandala 10Sukta 41Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 10.41

Devata: Aśvinau (Nāsatyā)

प्रातर्युजं नासत्याधि तिष्ठथः प्रातर्यावाणं मधुवाहनं रथम् । विशो येन गच्छथो यज्वरीर्नरा कीरेश्चिद्यज्ञं होतृमन्तमश्विना ॥

प्रा॒त॒र्युजं॑ नास॒त्याधि॑ तिष्ठथः प्रात॒र्यावा॑णं मधु॒वाह॑नं॒ रथ॑म् । विशो॒ येन॒ गच्छ॑थो॒ यज्व॑रीर्नरा की॒रेश्चि॑द्य॒ज्ञं होतृ॑मन्तमश्विना ॥

prātar-yújaṃ nāsatyā́dhi tiṣṭhathaḥ prātar-yā́vāṇaṃ madhu-vā́hanaṃ rátham | víśo yéna gácchatho yájvarīr narā kīréś cid yajñáṃ hótṛ-mantam aśvinā ||

O Nāsatyas, mount at dawn the yoke that is ready for the early joining; mount the honey-bearing chariot that comes at dawn. By it you move among the peoples and the ardent offerers, O two strong ones; even for the singer you make the sacrifice rich in the power of the invoking Word, O Aśvins.

प्रा॒तः॒ऽयुज॑म् । ना॒स॒त्या॒ । अधि॑ । ति॒ष्ठ॒थः॒ । प्रा॒तः॒ऽयावा॑नम् । म॒धु॒ऽवाह॑नम् । रथ॑म् । विशः॑ । येन॑ । गच्छ॑तः । यज्व॑रीः । न॒रा॒ । की॒रेः । चि॒त् । य॒ज्ञम् । होतृ॑ऽमन्तम् । अ॒श्वि॒ना॒ ॥प्रातःयुजम् । नासत्या । अधि । तिष्ठथः । प्रातःयावानम् । मधुवाहनम् । रथम् । विशः । येन । गच्छतः । यज्वरीः । नरा । कीरेः । चित् । यज्ञम् । होतृमन्तम् । अश्विना ॥prātaḥ-yujam | nāsatyā | adhi | tiṣṭhathaḥ | prātaḥ-yāvānam | madhu-vāhanam | ratham | viśaḥ | yena | gacchataḥ | yajvarīḥ | narā | kīreḥ | cit | yajñam | hotṛ-mantam | aśvinā

प्रातर्in the morning
प्रातर्:
Adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootप्रातर् (अव्यय-प्रातिपदिक) < प्रातः
युजम्yoked, harnessed
युजम्:
Karma (विशेष्य: रथम्/अश्विनौ प्रति ‘युक्तम्’)
TypeAdjective
Rootयुज् (प्रातिपदिक; ‘युज्’ = युक्त/योजित) < √युज् (युजँ योगे)
नासत्याO Nāsatyas (Aśvins)
नासत्या:
(सम्बोधन) —
TypeNoun
Rootनासत्य (प्रातिपदिक; अश्विनोः नाम)
अधिupon, on
अधि:
Adhikaraṇa (स्थानाधिकरण; तिष्ठथः इत्यस्य)
TypeIndeclinable
Rootअधि (उपसर्ग/अव्यय)
तिष्ठथःyou two stand / mount
तिष्ठथः:
Kartā (कर्ता: नासत्या)
TypeVerb
Root√स्था (ष्ठा गतिनिवृत्तौ/स्थितौ) + ति (लट्)
प्रातर्in the morning
प्रातर्:
Adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootप्रातर् (अव्यय-प्रातिपदिक) < प्रातः
यावाणम्swift-going
यावाणम्:
Karma (विशेष्य: रथम्)
TypeAdjective
Rootयावाण (प्रातिपदिक; ‘यावन्/याव’ से; शीघ्रगामी/यातृ-भाव)
मधुवाहनम्honey-bearing / sweetness-bearing
मधुवाहनम्:
Karma (विशेष्य: रथम्)
TypeAdjective
Rootमधु + वाहन (प्रातिपदिक; वाहन < √वह (वहँ प्रापणे/वहने))
रथम्chariot
रथम्:
Karma (तिष्ठथः/गच्छथोः इत्यस्य गन्तव्य/आरोह्य-वस्तु)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
विशःthe clans / peoples
विशः:
Kartā (कर्ता: गच्छथोः—‘जनाः/विशः’ as those reached/visited; Vedic usage allows quasi-object sense)
TypeNoun
Rootविश् (प्रातिपदिक; ‘जनाः/प्रजाः/कुलानि’)
येनby which (means)
येन:
Karaṇa (करण: ‘येन’ = ‘जिससे/जिसके द्वारा’)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
गच्छथोyou two go
गच्छथो:
Kartā (कर्ता: नरा/अश्विना)
TypeVerb
Root√गम् (गमॢँ गतौ) + ति (लट्)
यज्वरीःthe sacrificing women
यज्वरीः:
Karma (गच्छथोः—‘whom you go to/visit’)
TypeNoun
Rootयज्वरि (प्रातिपदिक; यज्- ‘यज्ञकर्त्री’) < √यज् (यजँ देवपूजासंगतिकरणदानेषु)
नराO two men (Aśvins)
नरा:
(सम्बोधन) —
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
कीरेःof the singer/poet
कीरेः:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध: ‘of the singer/poet’)
TypeNoun
Rootकीरि (प्रातिपदिक; ‘स्तुतिकार/कवि/गायक’)
चित्even
चित्:
TypeIndeclinable
Rootचित् (अव्यय; ‘अपि/एव’)
यज्ञम्sacrifice
यज्ञम्:
Karma (गच्छथोः—‘to/for the sacrifice’ in Vedic object-of-motion sense)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक) < √यज्
होतृमन्तम्having a Hotṛ-priest
होतृमन्तम्:
Karma (विशेष्य: यज्ञम्)
TypeAdjective
Rootहोतृ + मन्त (प्रातिपदिक; होतृ < √हु (हु दाने/आह्वाने), मन्त = ‘युक्त/सम्पन्न’)
अश्विनाO Aśvins
अश्विना:
(सम्बोधन) —
TypeNoun
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक; अश्विनौ)