HomeRig VedaMandala 10Sukta 41Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 10.41

Devata: Uṣas (Dawn) (with chariot imagery possibly linked to a divine vehicle; devata explicitly uṣasaḥ in the verse)

समानमु त्यं पुरुहूतमुक्थ्यं रथं त्रिचक्रं सवना गनिग्मतम् । परिज्मानं विदथ्यं सुवृक्तिभिर्वयं व्युष्टा उषसो हवामहे ॥

स॒मा॒नमु॒ त्यं पु॑रुहू॒तमु॒क्थ्यं१॒॑ रथं॑ त्रिच॒क्रं सव॑ना॒ गनि॑ग्मतम् । परि॑ज्मानं विद॒थ्यं॑ सुवृ॒क्तिभि॑र्व॒यं व्यु॑ष्टा उ॒षसो॑ हवामहे ॥

samānám u tyáṃ puruhūtám ukthyáṃ ráthaṃ tri-cakrám savánā ganigmatám | parí-jmānaṃ vidathyáṃ suvṛ́ktibhir vayáṃ vyùṣṭā uṣásaḥ havāmahe ||

That same much-invoked, hymn-worthy chariot with three wheels—moving to the pressings—has come. Circling, fit for the assembly, with well-woven words we call at the dawning-out the Ushases (Dawns) for the awakening.

स॒मा॒नम् । ऊँ॒ इति॑ । त्यम् । पु॒रु॒ऽहू॒तम् । उ॒क्थ्य॑म् । रथ॑म् । त्रि॒ऽच॒क्रम् । सव॑ना । गनि॑ग्मतम् । परि॑ऽज्मानम् । वि॒द॒थ्य॑म् । सु॒वृ॒क्तिऽभिः॑ । व॒यम् । विऽउ॑ष्टौ । उ॒षसः॑ । ह॒वा॒म॒हे॒ ॥समानम् । ऊँ इति । त्यम् । पुरुहूतम् । उक्थ्यम् । रथम् । त्रिचक्रम् । सवना । गनिग्मतम् । परिज्मानम् । विदथ्यम् । सुवृक्तिभिः । वयम् । विउष्टौ । उषसः । हवामहे ॥samānam | oṃ iti | tyam | puru-hūtam | ukthyam | ratham | tri-cakram | savanā | ganigmatam | pari-jmānam | vidathyam | suvṛkti-bhiḥ | vayam | vi-uṣṭau | uṣasaḥ | havāmahe

समानम्the same (one)
समानम्:
कर्म (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसमान- (प्रातिपदिक) < सम (PIE *sem- ‘one, same’)
indeed, and
:
TypeIndeclinable
Rootउ (निपात)
त्यम्that (him)
त्यम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पुरुहूतम्much-invoked
पुरुहूतम्:
कर्म (विशेषणम्)
TypeAdjective (epithet)
Rootपुरुहूत- (प्रातिपदिक; पुरु ‘many’ + हूत ‘invoked’ < √ह्वा)
उक्थ्यम्worthy of hymns / to be praised
उक्थ्यम्:
कर्म (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootउक्थ्य- (प्रातिपदिक; उक्थ ‘hymn’ < √वच्)
रथम्chariot
रथम्:
कर्म
TypeNoun
Rootरथ- (प्रातिपदिक)
त्रिचक्रम्three-wheeled
त्रिचक्रम्:
कर्म (विशेषणम्)
TypeAdjective (compound)
Rootत्रिचक्र- (प्रातिपदिक; त्रि + चक्र)
सवनाःat the soma-pressings (rites)
सवनाः:
अधिकारण (काल/अवसर)
TypeNoun
Rootसवन- (प्रातिपदिक; ‘pressing/rite’ < √सु ‘to press’)
गनिग्मतम्you have come / you have reached
गनिग्मतम्:
क्रिया
TypeVerb
Root√गम् (धातु) with reduplication; perfect/prehistoric perfect stem (वेदिक)
परिज्मानम्all-circling, far-ranging
परिज्मानम्:
कर्म (विशेषणम्)
TypeAdjective (epithet)
Rootपरिज्मन्- (प्रातिपदिक; ‘going around, revolving’ < परि + √ज्मा/√गम्-गतिः; वेदिक)
विदथ्यम्belonging to the vidatha (ritual assembly), ritual-worthy
विदथ्यम्:
कर्म (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootविदथ्य- (प्रातिपदिक; विदथ ‘assembly/rite’ < √विद्/√वद्?; वेदिक)
सुवृक्तिभिःwith well-fashioned hymns
सुवृक्तिभिः:
करण
TypeNoun
Rootसुवृक्ति- (प्रातिपदिक; सु + वृक्ति ‘well-turned hymn’ < √वृज्/√वर्च्?; ‘composition’)
वयम्we
वयम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
व्यूष्टाःhaving dawned forth / fully awakened (at dawn)
व्यूष्टाः:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeParticiple (Adjective)
Rootवि + √उष्/√वस्? (वेदिक ‘to dawn, shine forth’); past passive participle from causative/derived stem ‘व्यूष्’
उषसःthe Dawns
उषसः:
कर्तृ (हवामहे इत्यस्य आह्वेयाः)
TypeNoun
Rootउषस्- (प्रातिपदिक)
हवामहेwe invoke / we call
हवामहे:
क्रिया
TypeVerb
Root√ह्वा (धातु)