HomeRig VedaMandala 10Sukta 40Mantra 10
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 10

Sukta 10.40

Devata: Contextually within Ashvin hymn; verse broadens to communal/ancestral and conjugal imagery (devata not explicit).

जीवं रुदन्ति वि मयन्ते अध्वरे दीर्घामनु प्रसितिं दीधियुर्नरः । वामं पितृभ्यो य इदं समेरिरे मयः पतिभ्यो जनयः परिष्वजे ॥

जी॒वं रु॑दन्ति॒ वि म॑यन्ते अध्व॒रे दी॒र्घामनु॒ प्रसि॑तिं दीधियु॒र्नर॑: । वा॒मं पि॒तृभ्यो॒ य इ॒दं स॑मेरि॒रे मय॒: पति॑भ्यो॒ जन॑यः परि॒ष्वजे॑ ॥

jīvám rudanti ví mayante adhvaré dīrghā́m ánu prásitiṃ dīdhiyúr náraḥ | vāmáṃ pitṛ́bhyó yá idáṃ sameriré máyáḥ pátibhyo jánayaḥ pariṣváje ||

They weep for the living, and in the sacrifice they are transformed; the men set their thought along the long out-going path. A dear thing to the Fathers are those who thus impel this movement; the wives embrace their lords in joy.

जी॒वम् । रु॒द॒न्ति॒ । वि । म॒य॒न्ते॒ । अ॒ध्व॒रे । दी॒र्घाम् । अनु॑ । प्रऽसि॑तिम् । दी॒धि॒युः॒ । नरः॑ । वा॒मम् । पि॒तृऽभ्यः॑ । ये । इ॒दम् । स॒म्ऽए॒रि॒रे । मयः॑ । पति॑ऽभ्यः । जन॑यः । प॒रि॒ऽस्वजे॑ ॥जीवम् । रुदन्ति । वि । मयन्ते । अध्वरे । दीर्घाम् । अनु । प्रसितिम् । दीधियुः । नरः । वामम् । पितृभ्यः । ये । इदम् । सम्एरिरे । मयः । पतिभ्यः । जनयः । परिस्वजे ॥jīvam | rudanti | vi | mayante | adhvare | dīrghām | anu | pra-sitim | dīdhiyuḥ | naraḥ | vāmam | pitṛ-bhyaḥ | ye | idam | sam-erire | mayaḥ | pati-bhyaḥ | janayaḥ | pari-svaje

जीवम्alive; living (as an adverbial accusative)
जीवम्:
Karma (क्रियाविशेषण-रूपेण)
TypeAdjective
Rootजीव (प्रातिपदिक) < √जीव्
रुदन्तिthey weep/cry
रुदन्ति:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√रुद् (रुदिर्) ‘रोदने’
विapart; forth; intensively (prefix)
वि:
(क्रियाविशेषक)
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/निपात)
मयन्तेthey rejoice; they are gladdened
मयन्ते:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√मा (माने/मायने) / Vedic √मय् ‘to rejoice, be glad’ (धातु-परम्परा-वेदेषु)
अध्वरेin the sacrifice/ritual
अध्वरे:
अधikaraṇa
TypeNoun
Rootअध्वर (प्रातिपदिक)
दीर्घाम्long
दीर्घाम्:
Karma (प्रसितिम् विशेषयति)
TypeAdjective
Rootदीर्घ (प्रातिपदिक)
अनुalong; after; following
अनु:
(क्रियाविशेषक)
TypeIndeclinable
Rootअनु (उपसर्ग/निपात)
प्रसितिम्course; onward path/advance
प्रसितिम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्रसिति (प्रातिपदिक) < √सि/√सृ (प्रसरणे) ‘sending forth, course’
दीधियुःthey have conceived/pondered; they set their thought
दीधियुः:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√धी (धियः/ध्यान) ‘to think, devise’ (Vedic reduplicated perfect/aorist-type)
नरःmen; heroes
नरः:
Kartā
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
वामम्a boon; something desirable
वामम्:
Karma
TypeNoun/Adjective
Rootवाम (प्रातिपदिक)
पितृभ्यःto/for the Fathers (ancestors)
पितृभ्यः:
Sampradāna
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
Kartā (सम्बन्धवाक्ये)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इदम्this
इदम्:
Karma
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
समेरिरेthey have set in motion; they have stirred/raised
समेरिरे:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√ईर्/√इर् (ईरणे ‘to set in motion’) with सम्- (समेरिरे = perfect middle, Vedic)
मयःdelight; refreshment
मयः:
Kartā/हेतु (वाक्य-प्रयोगानुसार: ‘delight’ as subject/result)
TypeNoun
Rootमयस् (प्रातिपदिक) ‘delight, refreshment’
पतिभ्यःto/for the husbands/lords
पतिभ्यः:
Sampradāna
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
जनयःwomen; wives
जनयः:
Kartā
TypeNoun
Rootजनय (प्रातिपदिक; ‘wives/women’, Vedic)
परिष्वजेembraces; clasps around
परिष्वजे:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√स्वज् (स्वजने ‘to embrace’) with परि-