HomeRig VedaMandala 10Sukta 34Mantra 9
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 9

Sukta 10.34

Rishi: Kavasha Ailusha
Devata: Akṣāḥ (Dice) as impersonal overpowering forces
Chandas: Triṣṭubh

नीचा वर्तन्त उपरि स्फुरन्त्यहस्तासो हस्तवन्तं सहन्ते । दिव्या अङ्गारा इरिणे न्युप्ताः शीताः सन्तो हृदयं निर्दहन्ति ॥

नी॒चा व॑र्तन्त उ॒परि॑ स्फुरन्त्यह॒स्तासो॒ हस्त॑वन्तं सहन्ते । दि॒व्या अङ्गा॑रा॒ इरि॑णे॒ न्यु॑प्ताः शी॒ताः सन्तो॒ हृद॑यं॒ निर्द॑हन्ति ॥

nīcā́ vártanta úpari sphuranty ahastā́so hástavantaṃ sahante | divyā́ aṅgā́rā íriṇe nyùptāḥ śītā́ḥ sántaḥ hṛ́dayaṃ nír dahanti ||

They roll low and then leap high; the handless overpower the man with hands. Like heavenly coals buried in a barren ground, cold as they seem, they burn the heart away.

नी॒चाः । व॒र्त॒न्ते॒ । उ॒परि॑ । स्फु॒र॒न्ति॒ । अ॒ह॒स्तासः॑ । हस्त॑ऽवन्तम् । स॒ह॒न्ते॒ । दि॒व्याः । अङ्गा॑राः । इरि॑णे । निऽउ॑प्ताः । शी॒ताः । सन्तः॑ । हृद॑यम् । निः । द॒ह॒न्ति॒ ॥नीचाः । वर्तन्ते । उपरि । स्फुरन्ति । अहस्तासः । हस्तवन्तम् । सहन्ते । दिव्याः । अङ्गाराः । इरिणे । निउप्ताः । शीताः । सन्तः । हृदयम् । निः । दहन्ति ॥nīcāḥ | vartante | upari | sphuranti | ahastāsaḥ | hasta-vantam | sahante | divyāḥ | aṅgārāḥ | iriṇe | ni-uptāḥ | śītāḥ | santaḥ | hṛdayam | niḥ | dahanti

नीचाः(they) low/down
नीचाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootनीच (प्रातिपदिक) < निच्/नीच ‘नीचे’
वर्तन्तेthey move/turn
वर्तन्ते:
TypeVerb
Root√वृत् (वर्तते) ‘to turn, to move, to exist’
उपरिabove, upward
उपरि:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootउपरि (अव्यय) < उपर ‘above’
स्फुरन्तिthey twitch/jerk
स्फुरन्ति:
TypeVerb
Root√स्फुर् ‘to quiver, twitch, jerk, flash’
अहस्तासःhandless (ones)
अहस्तासः:
Kartā
TypeAdjective
Rootअ-हस्त (प्रातिपदिक) ‘handless’
हस्तवन्तम्the one with hands
हस्तवन्तम्:
Karma
TypeAdjective
Rootहस्त-वत् (प्रातिपदिक) ‘having hands’
सहन्तेthey overpower/prevail over
सहन्ते:
TypeVerb
Root√सह् ‘to overpower, endure, prevail over’
दिव्याःheavenly/divine
दिव्याः:
Kartā
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक) < दिव् ‘heavenly, celestial’
अङ्गाराःembers
अङ्गाराः:
Kartā
TypeNoun
Rootअङ्गार (प्रातिपदिक) ‘ember, live coal’
इरिणेon the barren ground
इरिणे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootइरिण (प्रातिपदिक) ‘desert, waste/level ground’
न्युप्ताःstrewn down, scattered
न्युप्ताः:
TypeParticiple
Rootनि-√उप्/√वप् (कृदन्त) ‘to strew, scatter, cast down’
शीताःcold
शीताः:
Kartā
TypeAdjective
Rootशीत (प्रातिपदिक) ‘cold’
सन्तःbeing
सन्तः:
Kartā
TypeParticiple
Root√अस् ‘to be’ (वर्तमान कृदन्त)
हृदयम्the heart
हृदयम्:
Karma
TypeNoun
Rootहृदय (प्रातिपदिक) ‘heart’
निर्दहन्तिthey burn up/scorch
निर्दहन्ति:
TypeVerb
Rootनिर्-√दह् ‘to burn up, scorch’