HomeRig VedaMandala 10Sukta 34Mantra 11
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 11

Sukta 10.34

Rishi: Kavasha Ailusha
Devata: Didactic; implicit critique of Akṣāḥ-driven desire
Chandas: Triṣṭubh

स्त्रियं दृष्ट्वाय कितवं ततापान्येषां जायां सुकृतं च योनिम् । पूर्वाह्णे अश्वान्युयुजे हि बभ्रून्त्सो अग्नेरन्ते वृषलः पपाद ॥

स्त्रियं॑ दृ॒ष्ट्वाय॑ कित॒वं त॑तापा॒न्येषां॑ जा॒यां सुकृ॑तं च॒ योनि॑म् । पू॒र्वा॒ह्णे अश्वा॑न्युयु॒जे हि ब॒भ्रून्त्सो अ॒ग्नेरन्ते॑ वृष॒लः प॑पाद ॥

stríyaṃ dṛṣṭávāya kitaváṃ tatāpa 'nyéṣāṃ jāyā́ṃ sukṛ́taṃ ca yónim | pūrvāhṇé áśvān yuyujé hí babhrū́n tsó agnér ánte vṛṣaláḥ papāda ||

Seeing a woman, the gambler is scorched—seeing another man’s wife and a well-founded home. In the forenoon he yoked his brown horses; but at the end he collapses like a degraded man at the edge of the fire—spent and fallen.

स्त्रिय॑म् । दृ॒ष्ट्वाय॑ । कि॒त॒वम् । त॒ता॒प॒ । अ॒न्येषा॑म् । जा॒याम् । सुऽकृ॑तम् । च॒ । योनि॑म् । पू॒र्वा॒ह्णे । अश्वा॑न् । यु॒यु॒जे । हि । ब॒भ्रून् । सः । अ॒ग्नेः । अन्ते॑ । वृ॒ष॒लः । प॒पा॒द॒ ॥स्त्रियम् । दृष्ट्वाय । कितवम् । तताप । अन्येषाम् । जायाम् । सुकृतम् । च । योनिम् । पूर्वाह्णे । अश्वान् । युयुजे । हि । बभ्रून् । सः । अग्नेः । अन्ते । वृषलः । पपाद ॥striyam | dṛṣṭavāya | kitavam | tatāpa | anyeṣām | jāyām | su-kṛtam | ca | yonim | pūrvāhṇe | aśvān | yuyuje | hi | babhrūn | saḥ | agneḥ | ante | vṛṣalaḥ | papāda

स्त्रियम्a woman
स्त्रियम्:
कर्म
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
(क्रियाविशेषण; पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Root√दृश् (पश्यति)
कितवम्the gambler
कितवम्:
कर्म
TypeNoun
Rootकितव (प्रातिपदिक)
ततापburned; was tormented
तताप:
(मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Root√तप्
अन्येषाम्of others
अन्येषाम्:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जायाम्wife
जायाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootजाया (प्रातिपदिक)
सुकृतम्well-made; well-prepared
सुकृतम्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootसु-कृत (प्रातिपदिक)
and
:
TypeIndeclinable
Root
योनिम्womb; bed; resting-place
योनिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
पूर्वाह्णेin the forenoon
पूर्वाह्णे:
अधिकरण (कालाधिकरण)
TypeNoun
Rootपूर्वाह्ण (प्रातिपदिक)
अश्वान्horses
अश्वान्:
कर्म
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक)
युयुजेyoked; harnessed
युयुजे:
(मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Root√युज्
हिindeed; for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
बभ्रून्brown; tawny
बभ्रून्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootबभ्रु (प्रातिपदिक)
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
अग्नेःof Agni
अग्नेः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
अन्तेat the end
अन्ते:
अधिकरण (देश/अवस्था)
TypeNoun
Rootअन्त (प्रातिपदिक)
वृषलःa debauchee; a low fellow
वृषलः:
कर्तृ (सः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeNoun
Rootवृषल (प्रातिपदिक)
पपादfell; came to ruin
पपाद:
(मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Root√पद् (पतति/पद्यते)