Mantra 6
Sukta 10.33
Rishi: Upamaśravas (self-referential mention)
Devata: Indra (hymn context; praise of the invoking speech and its efficacy toward the Power invoked)
Chandas: Jagatī (probable; requires metrical confirmation)
Samhita Patha (Devanagari)
यस्य प्रस्वादसो गिर उपमश्रवसः पितुः । क्षेत्रं न रण्वमूचुषे ॥
Samhita Patha (IAST)
यस्॑य प्रस्वा॑दसो॒ गिर॑ उप॒मश्र॑वसः पि॒तुः । क्षेत्रं॒ न र॒ण्वमू॒चुषे॑ ॥
Transliteration
yásya prásvādaso gíra upamá-śravasaḥ pitúḥ | kṣétram ná raṇvám ūcúṣe ||
Translation
He whose utterances are of an increasing sweetness—(utterances) of Upamaśravas, the son of the Father—have spoken like a delightful field: a wide ground of growth for the soul’s increase.
Padapatha (Word Analysis)
यस्य॑ । प्रऽस्वा॑दसः । गिरः॑ । उ॒प॒मऽश्र॑वसः । पि॒तुः । क्षेत्र॑म् । न । र॒ण्वम् । ऊ॒चुषे॑ ॥यस्य । प्रस्वादसः । गिरः । उपमश्रवसः । पितुः । क्षेत्रम् । न । रण्वम् । ऊचुषे ॥yasya | pra-svādasaḥ | giraḥ | upama-śravasaḥ | pituḥ | kṣetram | na | raṇvam | ūcuṣe
Word by Word
यस्यof whom/whose
यस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → य-
प्रस्वादसःhaving excellent sweetness/pleasantness; very sweet
प्रस्वादसः:
कर्तृ (गिरः के विशेषण/सम्बन्धी)
TypeAdjective (bahuvrīhi/tatpuruṣa sense) / Noun-like epithet
Rootप्र-स्वादस् (प्रातिपदिक; स्वाद् ‘to taste’ से) अथवा स्वादस्- (रस/स्वाद) + प्र-
गिरःsongs, hymns, utterances
गिरः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootगिर् (स्त्रीलिङ्ग प्रातिपदिक) ‘वाणी/स्तुति’
उपमश्रवसःof highest fame; most renowned
उपमश्रवसः:
कर्तृ (गिरः के विशेषण)
TypeAdjective (compound epithet)
Rootउपम-श्रवस् (प्रातिपदिक; उपम ‘श्रेष्ठ/उत्तम’ + श्रवस् ‘कीर्ति/श्रवणीय यशः’)
पितुःof the father
पितुः:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक) ‘पिता’
क्षेत्रम्field, domain
क्षेत्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक) ‘क्षेत्र/भूमि/प्रदेश’
नlike, as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
रण्वम्delightful, lovely
रण्वम्:
कर्म (क्षेत्रम् का विशेषण)
TypeAdjective
Rootरण्व (प्रातिपदिक) ‘रमणीय/आनन्ददायक’
ऊचुषेto the praiser who has spoken (praise)
ऊचुषे:
सम्प्रदान/कर्तृ-संबन्ध (दत्तिव-कर्तृ प्रयोग: ‘उचुषे’ = ‘to the one who has spoken/praised’)
TypeVerb (finite, perfect) used with dative of agent (Vedic) / verbal form
Rootवच् (धातु) ‘to speak’ → परिपूर्ण/परफेक्ट कृत्-रूप (उच्/ऊच्)