Mantra 7

Sukta 10.32

Rishi: Unknown/varied traditions for RV 10.32; commonly treated as Indra hymn with late book attributions uncertain

Devata: Guiding Knowledge/Instruction (often mediated by Agni/Indra as inner guides; abstracted here as kṣetravid)

Chandas: Jagatī (likely; 12-syllable tendency in 10.32; requires full metrical verification)

Samhita Patha (Devanagari)

अक्षेत्रवित्क्षेत्रविदं ह्यप्राट् स प्रैति क्षेत्रविदानुशिष्टः । एतद्वै भद्रमनुशासनस्योत स्रुतिं विन्दत्यञ्जसीनाम् ॥

Samhita Patha (IAST)

अक्षे॑त्रवित्क्षेत्र॒विदं॒ ह्यप्रा॒ट् स प्रैति॑ क्षेत्र॒विदानु॑शिष्टः । ए॒तद्वै भ॒द्रम॑नु॒शास॑नस्यो॒त स्रु॒तिं वि॑न्दत्यञ्ज॒सीना॑म् ॥

Transliteration

ákṣetravit kṣetravídam hí aprā́ṭ sá práiti kṣetravídā́nuśiṣṭaḥ | etád vai bhadrám anuśā́sanasyṓtá srutíṃ vindaty añjasī́nām ||

Translation

The one who knows no field reaches the knower of the field; instructed by the field-knower he goes forward. This indeed is the good of true guidance: he finds also the straight track of those who move by the direct way.

Padapatha (Word Analysis)

अक्षे॑त्रऽवित् । क्षे॒त्र॒ऽविद॑म् । हि । अप्रा॑ट् । सः । प्र । ए॒ति॒ । क्षे॒त्र॒ऽविदा॑ । अनु॑ऽशिष्टः । ए॒तत् । वै॒ । भ॒द्रम् । अ॒नु॒ऽशास॑नस्य । उ॒त । स्रु॒तिम् । वि॒न्द॒ति॒ । अ॒ञ्ज॒सीना॑म् ॥अक्षेत्रवित् । क्षेत्रविदम् । हि । अप्राट् । सः । प्र । एति । क्षेत्रविदा । अनुशिष्टः । एतत् । वै । भद्रम् । अनुशासनस्य । उत । स्रुतिम् । विन्दति । अञ्जसीनाम् ॥akṣetra-vit | kṣetra-vidam | hi | aprāṭ | saḥ | pra | eti | kṣetra-vidā | anu-śiṣṭaḥ | etat | vai | bhadram | anu-śāsanasya | uta | srutim | vindati | añjasīnām

Word by Word

• अक्षेत्रवित्: one who does not know the field (unskilled)
• अक्षेत्रवित्: कर्तृ
• Type: Noun/Adjective
• Root: अ-क्षेत्र-विद् (विद् ‘जानाति’ + उपपद ‘क्षेत्र’), प्रातिपदिक ‘अक्षेत्रवित्’

• क्षेत्रविदम्: a knower of the field
• क्षेत्रविदम्: कर्म
• Type: Noun/Adjective
• Root: क्षेत्र-विद् (विद् ‘जानाति’), प्रातिपदिक ‘क्षेत्रवित्’

• हि: for, indeed
• हि: —
• Type: Indeclinable
• Root: हि

• अप्राट्: went forth, advanced
• अप्राट्: —
• Type: Verb
• Root: प्रा-इ (इ ‘गच्छति’) ; वैदिक लुङ्/आओरिस्ट रूप ‘अप्राट्’

• सः: he
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• प्रैति: goes forth, proceeds
• प्रैति: —
• Type: Verb
• Root: प्र-इ (इ ‘गच्छति’)

• क्षेत्रविदा: by/with a knower of the field
• क्षेत्रविदा: करण
• Type: Noun/Adjective
• Root: क्षेत्र-विद् (विद् ‘जानाति’), प्रातिपदिक ‘क्षेत्रवित्’

• अनुशिष्टः: instructed, taught
• अनुशिष्टः: कर्तृ (विशेषणम्) / कर्मणि भावः
• Type: Participle (Adjective) / Verbal
• Root: अनु-शास् (शास् ‘शास्ति’), क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त ‘अनुशिष्ट’

• एतत्: this
• एतत्: कर्तृ/कर्म (वाक्ये ‘एतद् वै भद्रम्’)
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (सर्वनाम)

• वै: indeed, truly
• वै: —
• Type: Indeclinable
• Root: वै

• भद्रम्: good, auspicious (thing)
• भद्रम्: विधेय (predicate) / कर्म
• Type: Adjective/Noun
• Root: भद्र (प्रातिपदिक)

• अनुशासनस्य: of instruction, of teaching
• अनुशासनस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: अनु-शास् → ‘अनुशासन’ (भाव/कर्मणि नाम)

• उत: and also
• उत: —
• Type: Indeclinable
• Root: उत

• स्रुतिम्: a track, course, path
• स्रुतिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: स्रुति (प्रातिपदिक) < √स्रु/स्रव् ‘to flow, to run’ (path as ‘course/track’)

• विन्दति: finds
• विन्दति: —
• Type: Verb
• Root: विद् (विन्दति ‘finds’)

• अञ्जसीनाम्: of the straight/direct (paths/ways)
• अञ्जसीनाम्: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Adjective (used substantively) / Noun
• Root: अञ्जसीन (प्रातिपदिक) < अव्यय ‘अञ्जसा’ ‘straight, directly’ + -ईन