HomeRig VedaMandala 10Sukta 31Mantra 10
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 10

Sukta 10.31

Rishi: Kavaṣa Ailūṣa (traditional; uncertain)
Devata: Cosmogonic powers (Parents = Dyāvā-Pṛthivī or complementary principles); the Cow as light; implicit Agni/Varuṇa consecration motif via ajyámāna
Chandas: Triṣṭubh

स्तरीर्यत्सूत सद्यो अज्यमाना व्यथिरव्यथीः कृणुत स्वगोपा । पुत्रो यत्पूर्वः पित्रोर्जनिष्ट शम्यां गौर्जगार यद्ध पृच्छान् ॥

स्त॒रीर्यत्सूत॑ स॒द्यो अ॒ज्यमा॑ना॒ व्यथि॑रव्य॒थीः कृ॑णुत॒ स्वगो॑पा । पु॒त्रो यत्पूर्व॑: पि॒त्रोर्जनि॑ष्ट श॒म्यां गौर्ज॑गार॒ यद्ध॑ पृ॒च्छान् ॥

starī́r yát sū́ta sadyó ajyámānā vyáthir avyathī́ḥ kṛṇuta svá-gopā | putró yát pū́rvaḥ pitrór ján iṣṭa śamyā́ṃ gáur jagā́ra yád dha pṛcchā́n ||

When the spreading one gave birth at once, being anointed, the shaken became unshaken, self-guarded. When the Son, the first, was born of the two Parents, the Cow lowed at the yoke-pole as if questioning—calling for the hidden truth to be brought out.

स्त॒रीः । यत् । सूत॑ । स॒द्यः । अ॒ज्यमा॑ना । व्यथिः॑ । अ॒व्य॒थीः । कृ॒णु॒त॒ । स्वऽगो॑पा । पु॒त्रः । यत् । पूर्वः॑ । पि॒त्रोः । जनि॑ष्ट । श॒म्याम् । गौः । ज॒गा॒र॒ । यत् । ह॒ । पृ॒च्छान् ॥स्तरीः । यत् । सूत । सद्यः । अज्यमाना । व्यथिः । अव्यथीः । कृणुत । स्वगोपा । पुत्रः । यत् । पूर्वः । पित्रोः । जनिष्ट । शम्याम् । गौः । जगार । यत् । ह । पृच्छान् ॥starīḥ | yat | sūta | sadyaḥ | ajyamānā | vyathiḥ | avyathīḥ | kṛṇuta | sva-gopā | putraḥ | yat | pūrvaḥ | pitroḥ | janiṣṭa | śamyām | gauḥ | jagāra | yat | ha | pṛcchān

स्तरीःthe woman
स्तरीः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक) < PIE *ster-? (स्त्री-शब्द)
यत्when/that
यत्:
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सूतgave birth
सूत:
क्रिया
TypeVerb
Rootसू (धातु)
सद्यःimmediately
सद्यः:
TypeIndeclinable
Rootसद्यस् (अव्यय-प्रातिपदिक)
अज्यमानाbeing anointed/smeared
अज्यमाना:
कर्तृ (सहवर्ती-विशेषणम्) / कर्मणि-भाव
TypeParticiple
Rootअञ्ज् (धातु) + य (कर्मणि)
व्यथिःthe trembling/anguish
व्यथिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootव्यथ् (धातु) / व्यथि (नाम-प्रातिपदिक)
अव्यथीःun-trembling, unshaken
अव्यथीः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootअ- + व्यथ् (धातु) / अव्यथी (विशेषण-प्रातिपदिक)
कृणुतmakes/let (it) make
कृणुत:
क्रिया
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
स्वगोपाःa good protector (of cows/offspring)
स्वगोपाः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootसु- + गोपा (प्रातिपदिक; गो + पा ‘protector’)
पुत्रःthe son
पुत्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
यत्when/that
यत्:
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पूर्वःformer/first-born
पूर्वः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
पित्रोःof the two parents
पित्रोः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
जनिष्टwas born
जनिष्ट:
क्रिया
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
शम्याम्on/at the wooden yoke-pin (shamya)
शम्याम्:
अधिकरण
TypeNoun
Rootशम्या (प्रातिपदिक)
गौःthe cow
गौः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
जगारswallowed/devoured
जगार:
क्रिया
TypeVerb
Rootगॄ/गॢ (धातु; ‘to swallow/devour’)
यत्when/that
यत्:
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
indeed
:
TypeIndeclinable
Rootह (निपात)
पृच्छान्asking/inquiring
पृच्छान्:
कर्तृ (सहवर्ती-विशेषणम्)
TypeParticiple
Rootप्रच्छ् (धातु)