HomeRig VedaMandala 10Sukta 3Mantra 6
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 6

Sukta 10.3

Devata: Agni

अस्य शुष्मासो ददृशानपवेर्जेहमानस्य स्वनयन्नियुद्भिः । प्रत्नेभिर्यो रुशद्भिर्देवतमो वि रेभद्भिररतिर्भाति विभ्वा ॥

अ॒स्य शुष्मा॑सो ददृशा॒नप॑वे॒र्जेह॑मानस्य स्वनयन्नि॒युद्भि॑: । प्र॒त्नेभि॒र्यो रुश॑द्भिर्दे॒वत॑मो॒ वि रेभ॑द्भिरर॒तिर्भाति॒ विभ्वा॑ ॥

asyá śúṣmāso dadṛśānápaveḥ jéhamānasya svanáyan niyúd-bhiḥ | prátnébhiḥ yó rúśad-bhir devá-tamo ví rébhad-bhir aratír bhā́ti ví-bhvā ||

His powers are seen—of the unimpeded one—trembling with intensity, sounding with yoked forces. With ancient shining energies, most divine, with inspired utterances, the moving Power shines out, all-pervading.

अ॒स्य । शुष्मा॑सः । द॒दृ॒शा॒नऽप॑वेः । जेह॑मानस्य । स्व॒न॒य॒न् । नि॒युत्ऽभिः॑ । प्र॒त्नेभिः । यः । रुश॑त्ऽभिः । दे॒वऽत॑मः । वि । रेभ॑त्ऽभिः । अ॒र॒तिः । भाति॑ । विऽभ्वा॑ ॥अस्य । शुष्मासः । ददृशानपवेः । जेहमानस्य । स्वनयन् । नियुत्भिः । प्रत्नेभिः । यः । रुशत्भिः । देवतमः । वि । रेभत्भिः । अरतिः । भाति । विभ्वा ॥asya | śuṣmāsaḥ | dadṛśāna-paveḥ | jehamānasya | svanayan | niyut-bhiḥ | pratnebhiḥ | yaḥ | ruśat-bhiḥ | deva-tamaḥ | vi | rebhat-bhiḥ | aratiḥ | bhāti | v i-bhvā

अस्यof this (one), his
अस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
शुष्मासःimpulses, powers, mights
शुष्मासः:
कर्तृ (of the verbal idea ‘are seen’)
TypeNoun
Rootशुष्म (प्रातिपदिक)
ददृशानhaving appeared/been seen; manifest
ददृशान:
कर्तृ-विशेषण
TypeParticiple (Perfect active)
Root√दृश् (दर्शन) → ददृश्वस्/ददृशान (परिपूर्ण/परिप्रत्ययान्त कृदन्त)
अपवेःof the outlet/opening (passage)
अपवेः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootअपव (प्रातिपदिक; ‘opening, outlet, passage’)
जेहमानस्यof (him) speeding/moving swiftly
जेहमानस्य:
सम्बन्ध (genitive dependent on अपवेः)
TypeParticiple (Present middle/ātmanepada)
Root√जिह्/√जिह् (Vedic: ‘to move quickly, hasten, be in motion’) → जेहमान (वर्तमान कृदन्त)
स्वनयन्sounding, making resound
स्वनयन्:
कर्तृ-विशेषण
TypeParticiple (Present active)
Root√स्वन् (ध्वनौ) → स्वनयत्/स्वनयन् (वर्तमान कृदन्त)
नियुद्भिःwith teams/yokings (harnessed forces)
नियुद्भिः:
करण
TypeNoun
Rootनियुत् (प्रातिपदिक; ‘yoking, team, rein/trace’; esp. Indra’s teams)
प्रत्नेभिःwith the ancient (ones)
प्रत्नेभिः:
करण/सह (instrumental of accompaniment)
TypeAdjective
Rootप्रत्न (प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
कर्तृ
TypeRelative pronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
रुशद्भिःwith the shining (ones)
रुशद्भिः:
करण/सह
TypeAdjective
Rootरुशद् (प्रातिपदिक; ‘shining, bright’)
देवत॑मःmost divine
देवत॑मः:
कर्तृ (apposition to यः)
TypeAdjective (superlative)
Rootदेवत॑म (प्रातिपदिक; superlative of देव ‘godly’)
विapart, forth, widely
वि:
TypeIndeclinable (preverb)
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
रेभद्भिःwith the singers/praisers (or roaring ones)
रेभद्भिः:
करण/सह
TypeAdjective/Noun
Rootरेभद् (प्रातिपदिक; ‘praising/singing, roaring’; RV epithet)
अरतिःthe helper/driver
अरतिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअरति (प्रातिपदिक; ‘helper, charioteer/driver; one who reaches’)
भातिshines, appears
भाति:
TypeVerb
Root√भा (दीप्तौ)
विभ्वाmighty, all-pervading
विभ्वा:
कर्तृ-विशेषण (agreeing with अरतिः/यः)
TypeAdjective
Rootविभ्वन्/विभ्व (प्रातिपदिक; ‘mighty, all-pervading’)