HomeRig VedaMandala 10Sukta 27Mantra 13
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 13

Sukta 10.27

Devata: Gnomic/Allegorical (no single devatā explicit); could be read as describing the distorted ego-being before right ascent
Chandas: Triṣṭubh (probable; needs verification)

पत्तो जगार प्रत्यञ्चमत्ति शीर्ष्णा शिरः प्रति दधौ वरूथम् । आसीन ऊर्ध्वामुपसि क्षिणाति न्यङ्ङुत्तानामन्वेति भूमिम् ॥

प॒त्तो ज॑गार प्र॒त्यञ्च॑मत्ति शी॒र्ष्णा शिर॒: प्रति॑ दधौ॒ वरू॑थम् । आसी॑न ऊ॒र्ध्वामु॒पसि॑ क्षिणाति॒ न्य॑ङ्ङुत्ता॒नामन्वे॑ति॒ भूमि॑म् ॥

pattó jagāra pratyáñcam atti śīrṣṇā́ śíraḥ práti dadhau várūtham | āsī́na ūrdhvā́m upási kṣiṇāti nyàṅ-uttānā́m anvéti bhū́mim ||

Fallen, he wakes; he eats what turns back upon him. With the head he sets the head as a defence. Sitting, he wears away what is above; turned downward, stretched out, he follows the earth. Thus the being moves in inversions until right orientation is found.

प॒त्तः । ज॒गा॒र॒ । प्र॒त्यञ्च॑म् । अ॒त्ति॒ । शी॒र्ष्णा । शिरः॑ । प्रति॑ । द॒धौ॒ । वरू॑थम् । आसी॑नः । ऊ॒र्ध्वाम् । उ॒पसि॑ । क्षि॒णा॒ति॒ । न्य॒ङ् । उ॒त्ता॒नाम् । अनु॑ । ए॒ति॒ । भूमि॑म् ॥पत्तः । जगार । प्रत्यञ्चम् । अत्ति । शीर्ष्णा । शिरः । प्रति । दधौ । वरूथम् । आसीनः । ऊर्ध्वाम् । उपसि । क्षिणाति । न्यङ् । उत्तानाम् । अनु । एति । भूमिम् ॥pattaḥ | jagāra | pratyañcam | atti | śīrṣṇā | śiraḥ | prati | dadhau | varūtham | āsīnaḥ | ūrdhvām | upasi | kṣiṇāti | nyaṅ | uttānām | anu | eti | bhūmim

पत्तःthe bird (winged one)
पत्तः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपत्त (प्रातिपदिक; ‘पक्षी/पतत्रिन्’)
जगारkept watch / was awake
जगार:
क्रिया
TypeVerb
Root√जागृ (जागर्) ‘to be awake, to watch’
प्रत्यञ्चम्the one facing toward (him)
प्रत्यञ्चम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootप्रत्यञ्च (प्रातिपदिक; ‘turned toward, facing’)
अत्तिeats
अत्ति:
क्रिया
TypeVerb
Root√अद् ‘to eat’
शीर्ष्णाwith (his) head
शीर्ष्णा:
करण
TypeNoun
Rootशीर्षन् (प्रातिपदिक)
शिरःthe head
शिरः:
कर्म
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
प्रतिtoward, against
प्रति:
TypeIndeclinable
Rootप्रति
दधौplaced / set
दधौ:
क्रिया
TypeVerb
Root√धा ‘to put, place’
वरूथम्protection, shelter, defense
वरूथम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवरूथ (प्रातिपदिक)
आसीनःsitting
आसीनः:
कर्तृ
TypeParticiple (Adjectival)
Root√आस् ‘to sit’ → आसीन (कृदन्त, भूतकृदन्त/कृत)
ऊर्ध्वाम्upright / upward (one)
ऊर्ध्वाम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootऊर्ध्व (प्रातिपदिक)
उपसिin the lap / on the seat
उपसि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootउपस् (प्रातिपदिक; ‘lap/seat; vicinity’)
क्षिणातिwears away / destroys
क्षिणाति:
क्रिया
TypeVerb
Root√क्षि ‘to destroy, diminish, wear away’
न्यङ्-उत्तानाम्(her) lying supine, downward-facing
न्यङ्-उत्तानाम्:
कर्म
TypeIndeclinable + Adjective (compound phrase)
Rootन्यङ् (अव्यय; ‘downward’) + उत्तान (प्रातिपदिक; ‘stretched out, supine’)
अन्वेतिfollows
अन्वेति:
क्रिया
TypeVerb
Rootअनु-√इ ‘to follow’
भूमिम्the earth / ground
भूमिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)