HomeRig VedaMandala 10Sukta 23Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 10.23

Rishi: Vimada (Vaimada) (traditional attribution for RV 10.23)
Devata: Indra
Chandas: Trishtubh (likely; requires metrical verification)

यो वाचा विवाचो मृध्रवाचः पुरू सहस्राशिवा जघान । तत्तदिदस्य पौंस्यं गृणीमसि पितेव यस्तविषीं वावृधे शवः ॥

यो वा॒चा विवा॑चो मृ॒ध्रवा॑चः पु॒रू स॒हस्राशि॑वा ज॒घान॑ । तत्त॒दिद॑स्य॒ पौंस्यं॑ गृणीमसि पि॒तेव॒ यस्तवि॑षीं वावृ॒धे शव॑: ॥

yó vācā́ vivā́co mṛdhrávācaḥ purū́ sahásrāśivā jaghā́na | tát-tád íd asya páuṃsyaṃ gṛṇīmasi pitā́iva yás táviṣīṃ vāvṛdhé śávaḥ ||

He who by the word strikes down the many—those of perverse speech, of a thousand harmful stratagems; that, that very manhood of his we proclaim. Like a father he who has increased might and strength (in us) by his force.

यः । वा॒चा । विऽवा॑चः । मृ॒ध्रऽवा॑चः । पु॒रु । स॒हस्रा॑ । असि॑वा । ज॒घान॑ । तत्ऽत॑त् । इत् । अ॒स्य॒ । पौंस्य॑म् । गृ॒णी॒म॒सि॒ । पि॒ताऽइ॑व । यः । तवि॑षीम् । व॒वृ॒धे । शवः॑ ॥यः । वाचा । विवाचः । मृध्रवाचः । पुरु । सहस्रा । असिवा । जघान । तत्तत् । इत् । अस्य । पौंस्यम् । गृणीमसि । पिताइव । यः । तविषीम् । ववृधे । शवः ॥yaḥ | vācā | vi-vācaḥ | mṛdhra-vācaḥ | puru | sahasrā | asivā | jaghāna | tat-tat | it | asya | paiṃsyam | gṛṇīmasi | pitāiva | yaḥ | taviṣīm | vavṛdhe | śavaḥ

यःwho (he who)
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वा॒चाwith speech
वा॒चा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootवाच् (स्त्री) < √वच्
विवा॑चःspeaking distinctly / eloquent
विवा॑चः:
Kartā
TypeAdjective
Rootवि-√वच् (कृदन्त-प्रातिपदिक: विवाच्) अथवा वि + वाच्
मृ॒ध्रवा॑चःof hostile/harsh speech
मृ॒ध्रवा॑चः:
Kartā
TypeAdjective
Rootमृध्र + वाच् (समास-प्रातिपदिक)
पु॒रूmany
पु॒रू:
Karma
TypeAdjective
Rootपुरु (अव्यय/विशेषण-प्रातिपदिक)
स॒हस्राशि॑वाthousandfold harmful / very inauspicious
स॒हस्राशि॑वा:
Karma
TypeAdjective
Rootसहस्र + अशिव (समास-प्रातिपदिक)
ज॒घान॑has slain
ज॒घान॑:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√हन् (हनँ हिंसायाम्)
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तत्that (very)
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इद्indeed / just
इद्:
(सम्बन्ध/बलार्थक)
TypeIndeclinable
Rootइद् (निपात)
अस्यof him
अस्य:
(सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पौंस्यं॑manly power / prowess
पौंस्यं॑:
Karma
TypeNoun
Rootपुंस् → पौंस्य (भाव-प्रातिपदिक)
गृणीमसिwe praise / sing
गृणीमसि:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√गॄ (गॄ स्तुतौ) / √गृ (गृण् स्तुतौ) → गृणाति
पि॒ताa father
पि॒ता:
Kartā (उपमान-रूपेण)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
इवlike
इव:
(उपमान-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootइव (उपमा-अव्यय)
यःwho
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तवि॑षींstrength / might
तवि॑षीं:
Karma
TypeNoun
Rootतविषी (स्त्री) < तवस् (बल)
वावृ॒धेhas grown / has increased
वावृ॒धे:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√वृध् (वृधँ वर्धने)
शवःpower / vigor
शवः:
Kartā (वावृधे इत्यस्य)
TypeNoun
Rootशवस् (नपुंसक/पुं) बल-प्रातिपदिक