HomeRig VedaMandala 10Sukta 22Mantra 14
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 14

Sukta 10.22

Rishi: Vimada (Vaimada tradition) (traditional attribution for this hymn-group)
Devata: Indra (with mythic adversary Śuṣṇa)
Chandas: Trishtubh (probable; requires metrical verification)

अहस्ता यदपदी वर्धत क्षाः शचीभिर्वेद्यानाम् । शुष्णं परि प्रदक्षिणिद्विश्वायवे नि शिश्नथः ॥

अ॒ह॒स्ता यद॒पदी॒ वर्ध॑त॒ क्षाः शची॑भिर्वे॒द्याना॑म् । शुष्णं॒ परि॑ प्रदक्षि॒णिद्वि॒श्वाय॑वे॒ नि शि॑श्नथः ॥

ahastā́ yád apádī várdhata kṣā́ḥ śácībhiḥ vedyā́nām | śúṣṇaṃ pári pradakṣiṇíd viśvā́yave ní śiśnathaḥ ||

When the earth-fields grew, as it were, without hands and without feet, by the powers of conscious skill among the knowers, you encompassed Śuṣṇa and, moving in the right circuit for the universal life, you shattered him down.

अ॒ह॒स्ता । यत् । अ॒पदी॑ । वर्ध॑त । क्षाः । शची॑भिः । वे॒द्याना॑म् । शुष्ण॑म् । परि॑ । प्र॒ऽद॒क्षि॒णित् । वि॒श्वऽआ॑यवे । नि । शि॒श्न॒थः॒ ॥अहस्ता । यत् । अपदी । वर्धत । क्षाः । शचीभिः । वेद्यानाम् । शुष्णम् । परि । प्रदक्षिणित् । विश्वआयवे । नि । शिश्नथः ॥ahastā | yat | apadī | vardhata | kṣāḥ | śacībhiḥ | vedyānām | śuṣṇam | pari | pra-dakṣiṇit | viśva-āyave | ni | śiśnathaḥ

अहस्ताःhandless (they)
अहस्ताः:
Kartā
TypeAdjective
Rootअ-हस्त (प्रातिपदिक; नञ्-समास) < हस्त
यत्when / as
यत्:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable (relative) / Pronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अपदीfootless (she/it)
अपदी:
Kartā
TypeAdjective
Rootअ-पद (प्रातिपदिक; नञ्-समास) < पद
वर्धतgrew / increased
वर्धत:
Kriyā
TypeVerb
Rootवृध्
क्षाःthe earth / the ground
क्षाः:
Kartā
TypeNoun
Rootक्षाः (प्रातिपदिक; ‘क्षाः/क्षाम्’ = पृथिवी/भूमि; वैदिक रूप)
शचीभिःwith powers / with skills
शचीभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootशची (प्रातिपदिक) अथवा शचि- (शक्ति/कौशल)
वेद्यानाम्of the knowable ones / of those to be known
वेद्यानाम्:
Sambandha
TypeAdjective (used substantively)
Rootवेद्य (कृदन्त-प्रातिपदिक; √विद् ‘जान’ → वेद्य ‘ज्ञेय/वेद्य’)
शुष्णम्Śuṣṇa (the demon)
शुष्णम्:
Karma
TypeNoun (proper)
Rootशुष्ण (प्रातिपदिक; दैत्य-नाम)
परिaround
परि:
Upasarga
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
प्रदक्षिणिto the right / in rightward circuit
प्रदक्षिणि:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootप्र-दक्षिणि (अव्यय/क्रियाविशेषण; प्र + दक्षिण ‘right’)
द्विश्वायवेfor the twofold/dual Śvāyava (name/epithet)
द्विश्वायवे:
Sampradāna
TypeNoun/Adjective
Rootद्वि-श्वायव (प्रातिपदिक; वैदिक विशेषण/नाम)
निdown, forth
नि:
Upasarga
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग/अव्यय)
शिश्नथःyou two shattered / loosened (him)
शिश्नथः:
Kriyā
TypeVerb
Rootशिश्नथः < √शिथ्/शिथिल्? (वैदिक: √शिथ् ‘ढी-कर/विघट्’), with नि-