HomeRig VedaMandala 10Sukta 2Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 10.2

Devata: Agni

यत्पाकत्रा मनसा दीनदक्षा न यज्ञस्य मन्वते मर्त्यासः । अग्निष्टद्धोता क्रतुविद्विजानन्यजिष्ठो देवाँ ऋतुशो यजाति ॥

यत्पा॑क॒त्रा मन॑सा दी॒नद॑क्षा॒ न य॒ज्ञस्य॑ मन्व॒ते मर्त्या॑सः । अ॒ग्निष्टद्धोता॑ क्रतु॒विद्वि॑जा॒नन्यजि॑ष्ठो दे॒वाँ ऋ॑तु॒शो य॑जाति ॥

yát pā́ka-trā mánasā dī́na-dakṣā́ ná yajñásya manvaté mártyāsaḥ | agníṣ tád hótā kratu-víd vi-jā́nan yájiṣṭho devā́ṁ ṛtu-śó yájāti ||

When mortals, childish in mind and weak in capacity, do not truly conceive the sacrifice, Agni as Hotṛ—knower of the intention—understanding it clearly, most able in offering, sacrifices to the gods according to the right order.

यत् । पा॒क॒ऽत्रा । मन॑सा । दी॒नऽद॑क्षाः । न । य॒ज्ञस्य॑ । म॒न्व॒ते । मर्त्या॑सः । अ॒ग्निः । तत् । होता॑ । क्र॒तु॒ऽवित् । वि॒ऽजा॒नन् । यजि॑ष्ठः । दे॒वान् । ऋ॒तु॒ऽशः । य॒जा॒ति॒ ॥यत् । पाकत्रा । मनसा । दीनदक्षाः । न । यज्ञस्य । मन्वते । मर्त्यासः । अग्निः । तत् । होता । क्रतुवित् । विजानन् । यजिष्ठः । देवान् । ऋतुशः । यजाति ॥yat | pāka-trā | manasā | dīna-dakṣāḥ | na | yajñasya | manvate | martyāsaḥ | agniḥ | tat | hotā | kratu-vit | vi-jānan | yajiṣṭhaḥ | devān | ṛtu-śaḥ | yajāti

यत्that which / when
यत्:
सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्धक (relative)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / यद्-शब्द
पाकत्राin a childish/immature way; ignorantly
पाकत्रा:
Adhikaraṇa (प्रकार/वृत्ति-निर्देशः)
TypeIndeclinable
Rootपाकत्रा (अव्यय; ‘पाक’ + -त्रा)
मनसाwith (their) mind
मनसा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
दीनदक्षाःhaving feeble/poor skill; weak in ability
दीनदक्षाः:
Kartā (विशेषणम् ‘मर्त्यासः’)
TypeAdjective
Rootदीन-दक्ष (बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास; प्रातिपदिक)
not
:
(निषेधक)
TypeIndeclinable
Rootन (निषेध-अव्यय)
यज्ञस्यof the sacrifice
यज्ञस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
मन्वतेthey understand/consider
मन्वते:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootमन् (धातु; ‘to think, deem’)
मर्त्यासःmortals
मर्त्यासः:
Kartā
TypeNoun
Rootमर्त्य (प्रातिपदिक)
अग्निःAgni
अग्निः:
Kartā
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
तत्that (truth/point)
तत्:
Karma (मन्वते इत्यस्य)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
होताthe Hotṛ-priest; invoker
होता:
Kartā (अग्नेः विशेषणम्)
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक)
क्रतुवित्knower of ritual skill/intent
क्रतुवित्:
Kartā (अग्नेः विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootक्रतु-वित् (समास; ‘क्रतु’ + ‘विद्/वित्’ = knowing)
विजानन्knowing clearly; discerning
विजानन्:
Kartā (सहायक-क्रिया; ‘knowing’)
TypeParticiple
Rootवि + ज्ञा (धातु) → विजानत् (वर्तमान कृदन्त)
यजिष्ठःmost worshipful; best sacrificer
यजिष्ठः:
Kartā (अग्नेः विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootयज् (धातु) → यजिष्ठ (श्रेष्ठतमा-विशेषण; superlative)
देवान्the gods
देवान्:
Karma
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
ऋतुशःin due season; according to the proper order
ऋतुशः:
Adhikaraṇa (क्रम/विधि-निर्देशः)
TypeIndeclinable
Rootऋतुशस् (अव्यय; ‘ऋतु’ + -शस्)
यजतिhe worships/sacrifices
यजति:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootयज् (धातु; ‘to worship, sacrifice’)