Mantra 4
Sukta 10.187
Devata: Agnic/solar omnivision (Jātavedas/Agni as knower of births; or Savitṛ-like vision-power).
Samhita Patha (Devanagari)
यो विश्वाभि विपश्यति भुवना सं च पश्यति । स नः पर्षदति द्विषः ॥
Samhita Patha (IAST)
यो विश्वा॒भि वि॒पश्य॑ति॒ भुव॑ना॒ सं च॒ पश्य॑ति । स न॑: पर्ष॒दति॒ द्विष॑: ॥
Transliteration
yó víśvā́bhi ví-paśyati bhúvanā sám ca páśyati | sá naḥ párṣad áti dvíṣaḥ ||
Translation
He who beholds all things from every side and sees the worlds in their gathered unity—may he carry us beyond the hostile powers.
Padapatha (Word Analysis)
यः । विश्वा॑ । अ॒भि । वि॒ऽपश्य॑ति । भुव॑ना । सम् । च॒ । पश्य॑ति । सः । नः॒ । प॒र्ष॒त् । अति॑ । द्विषः॑ ॥यः । विश्वा । अभि । विपश्यति । भुवना । सम् । च । पश्यति । सः । नः । पर्षत् । अति । द्विषः ॥yaḥ | viśvā | abhi | vi-paśyati | bhuvanā | sam | ca | paśyati | saḥ | naḥ | paṣart | ati | dviṣaḥ
Word by Word
यःwho (he who)
यः:
कर्तृ (सम्बन्ध-कर्ता; यः = सः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विश्वानिall (things)
विश्वानि:
कर्म
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (विश्- ‘all’)
अभिtowards, over, upon
अभि:
उपसर्ग/दिशा-सम्बन्धः (क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable (preverb/preposition)
Rootअभि
विपश्यतिsees distinctly, beholds
विपश्यति:
क्रिया (कर्तरि)
TypeVerb
Root√पश् (दृश्) ‘to see’ + उपसर्ग वि-
भुवनानिworlds, beings/realms
भुवनानि:
कर्म
TypeNoun
Rootभुवन (√भू ‘to be’ से निष्पन्न)
सम्together, completely
सम्:
उपसर्ग/सम्यक्-भावः (क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable (preverb)
Rootसम्
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable (conjunction)
Rootच
पश्यतिsees
पश्यति:
क्रिया (कर्तरि)
TypeVerb
Root√पश् (दृश्) ‘to see’
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नःto us / for us
नः:
सम्प्रदान (अर्थे ‘अस्मभ्यम्’)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
पर्षत्may he carry (us) across; may he save
पर्षत्:
क्रिया (प्रार्थना/विधि)
TypeVerb
Root√पॄ/पृ (पारयति/पर्षति) ‘to carry across, save’
अतिacross, beyond
अति:
उपसर्ग/अतिक्रमण-भावः
TypeIndeclinable (preverb)
Rootअति
द्विषःhaters, enemies
द्विषः:
कर्म (अतिक्रम्य/पर्यतिक्रम्य)
TypeNoun
Rootद्विष् (प्रातिपदिक: द्विष्/द्विष्- ‘enemy, hater’)