Previous Mantra

Mantra 3

Sukta 10.182

Devata: Tapur-mūrdhā (a fiery protective power); allied to the protective/exorcistic function

तपुर्मूर्धा तपतु रक्षसो ये ब्रह्मद्विषः शरवे हन्तवा उ । क्षिपदशस्तिमप दुर्मतिं हन्नथा करद्यजमानाय शं योः ॥

तपु॑र्मूर्धा तपतु र॒क्षसो॒ ये ब्र॑ह्म॒द्विष॒: शर॑वे॒ हन्त॒वा उ॑ । क्षि॒पदश॑स्ति॒मप॑ दुर्म॒तिं ह॒न्नथा॑ कर॒द्यज॑मानाय॒ शं योः ॥

tápur-mūrdhā tapatu rakṣáso yé brahma-dvíṣaḥ śárave hántavā u | kṣipád aśástim ápa durmatíṃ hánn áthā karad yajamā́nāya śáṃ yóḥ ||

May Tapur-mūrdhā burn the Rakṣasas—those haters of the sacred Word—so they may be slain by the arrow of will. Casting away ill-formulation and slaying the evil thought, then may he make for the sacrificer peace and well-being.

तपुः॑ऽमूर्धा । त॒प॒तु॒ । र॒क्षसः॑ । ये । ब्र॒ह्म॒ऽद्विषः॑ । शर॑वे । हन्त॒वै । ऊँ॒ इति॑ । क्षि॒पत् । अश॑स्तिम् । अप॑ । दुः॒ऽम॒तिम् । ह॒न् । अथ॑ । क॒र॒त् । यज॑मानाय । शम् । योः ॥तपुःमूर्धा । तपतु । रक्षसः । ये । ब्रह्मद्विषः । शरवे । हन्तवै । ऊँ इति । क्षिपत् । अशस्तिम् । अप । दुःमतिम् । हन् । अथ । करत् । यजमानाय । शम् । योः ॥tapuḥ-mūrdhā | tapatu | rakṣasaḥ | ye | brahma-dviṣaḥ | śarave | hantavai | oṃ iti | kṣipat | aśastim | apa | duḥ-matim | han | atha | karat | yajamānāya | śam | yoḥ

तपुः-मूर्धा(he/it) whose head is blazing / having a burning head
तपुः-मूर्धा:
कर्तृ (मुख्य क्रिया ‘तपत्’ का कर्ता)
TypeNoun (compound)
Rootतपुः (प्रातिपदिक) + मूर्धन् (प्रातिपदिक)
तपत्let (him/it) burn, scorch
तपत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootतप्
रक्षसःthe demons (rakṣasas)
रक्षसः:
कर्म (तपत्—यत् दह्यते)
TypeNoun
Rootरक्षस्
येwho
ये:
कर्तृ (उपवाक्ये ‘हन्तवा’ इत्यस्य)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ब्रह्म-द्विषःhating the sacred word/prayer (brahman-haters)
ब्रह्म-द्विषः:
कर्तृ (ये…)
TypeAdjective/Noun (compound)
Rootब्रह्मन् + द्विष् (कृदन्त-प्रातिपदिक ‘द्विष्’)
शरवेfor the arrow
शरवे:
सम्प्रदान (हन्तवा—किसके लिये/किस हेतु: बाण के लिये, बाण-प्रहारार्थ)
TypeNoun
Rootशर (प्रातिपदिक)
हन्तवाto slay
हन्तवा:
प्रयोजन/उद्देश्य (to kill)
TypeVerbal noun (infinitive) / Kṛdanta
Rootहन्
indeed, surely
:
TypeParticle
Root
क्षिपदशःswift-biting / quickly striking (epithet of the hostile beings)
क्षिपदशः:
कर्तृ (ये…)
TypeAdjective/Noun
Rootक्षिपदश (प्रातिपदिक; वेदिक विशेषण)
तिम्darkness / blinding gloom
तिम्:
कर्म (अप—हटाने योग्य वस्तु)
TypeNoun
Rootतिम् (प्रातिपदिक; वेदिक)
अपaway, off
अप:
TypePreverb/Indeclinable
Rootअप
दुर्मतिम्evil intent / bad counsel
दुर्मतिम्:
कर्म (हन्—जिसे नाश करना)
TypeNoun
Rootदुर्मति (प्रातिपदिक)
हन्slay, strike down
हन्:
क्रिया
TypeVerb
Rootहन्
अथाthen, thereafter
अथा:
TypeIndeclinable
Rootअथ
करत्let him make, grant
करत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootकृ
यजमानायfor the sacrificer
यजमानाय:
सम्प्रदान (करत्—किसके लिये)
TypeNoun
Rootयजमान (प्रातिपदिक)
शम्well-being, peace
शम्:
कर्म/फल (करत्—क्या)
TypeIndeclinable (benedictive noun used adverbially)
Rootशम् (प्रातिपदिक/अव्यय)
योःwelfare and safety (the twofold blessing)
योः:
कर्म/फल (करत्—प्रदान-फल)
TypeNoun (dual concept)
Rootयोस्/युस् (प्रातिपदिक; द्वन्द्व-भाव: ‘योः’ = सुख-रक्षा/कल्याण-द्वय)