Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 10.164

Rishi: As per RV 10.164 tradition (variable)
Devata: Agni (purifier, remover of wrong-doing)
Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm by scan)

यदाशसा निःशसाभिशसोपारिम जाग्रतो यत्स्वपन्तः । अग्निर्विश्वान्यप दुष्कृतान्यजुष्टान्यारे अस्मद्दधातु ॥

यदा॒शसा॑ नि॒:शसा॑भि॒शसो॑पारि॒म जाग्र॑तो॒ यत्स्व॒पन्त॑: । अ॒ग्निर्विश्वा॒न्यप॑ दुष्कृ॒तान्यजु॑ष्टान्या॒रे अ॒स्मद्द॑धातु ॥

yád āśásā niḥśásā abhiśásopārím jā́grato yát svápantaḥ | agnír víśvāny ápa duṣkṛtā́ny ájuṣṭāny āré asmád dādhātu ||

Whatever by hope or hopelessness, by curse or counter-curse, we have approached—whether waking or sleeping—may Agni set far away from us all misdeeds, all that is unaccepted by the gods.

यत् । आ॒ऽशसा॑ । निः॒ऽशसा॑ । अ॒भि॒ऽशसा॑ । उ॒प॒ऽआ॒रि॒म । जाग्र॑तः । यत् । स्व॒पन्तः॑ । अ॒ग्निः । विश्वा॑नि । अप॑ । दुः॒ऽकृ॒तानि॑ । अजु॑ष्टानि । आ॒रे । अ॒स्मत् । दा॒धा॒तु॒ ॥यत् । आशसा । निःशसा । अभिशसा । उपआरिम । जाग्रतः । यत् । स्वपन्तः । अग्निः । विश्वानि । अप । दुःकृतानि । अजुष्टानि । आरे । अस्मत् । दाधातु ॥yat | āśasā | niḥ-śasā | abhi-śasā | upa-ārima | jāgrataḥ | yat | svapantaḥ | agniḥ | viśvāni | apa | duḥ-kṛtāni | ajuṣṭāni | āre | asmat | dādhātu

यदाwhen
यदा:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय-प्रातिपदिक) < यद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आशसा(with) hope / expecting
आशसा:
Kartā (विशेषण-रूपेण) / Adhikaraṇa (सन्दर्भ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootआ-√शंस् (शंसु स्तुतौ/प्रशंसायाम्) → आशंस (कृदन्त/प्रातिपदिक); यहाँ बहुव्रीहि/विशेषण-प्रयोग
निःशसाhopeless / without expectation
निःशसा:
Kartā (विशेषण-रूपेण) / Adhikaraṇa
TypeAdjective
Rootनिḥ-शंस (प्रातिपदिक; निः + शंस)
अभिशसby reproaches / by curses
अभिशस:
Karaṇa
TypeNoun
Rootअभि-शंस (प्रातिपदिक; अभि + शंस) अथवा अभि-शस् (निन्दा/आक्षेप) वैदिक प्रयोग
अभिःwith these
अभिः:
Karaṇa
TypePronoun
Rootइदम्-प्रातिपदिक (एतद्/इदम्) → एभिः/अभिः (वैदिक रूप)
शसof reproach / of curse
शस:
Sambandha (genitive relation)
TypeNoun
Rootशस् (प्रातिपदिक/नाम; 'शंस्' से सम्बन्धित) — पदपाठ में अभिशसो-परिम
उपारिमover / beyond / upon
उपारिम:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootउप + अरि/अरिम (प्रातिपदिक; वैदिक अव्ययीभाव/उपसर्ग-युक्त)
जाग्रतःof the waking (one)
जाग्रतः:
Sambandha (genitive) / Adhikaraṇa (स्थितिः)
TypeAdjective
Root√जागृ (जागरणे) → जाग्रत् (वर्तमान कृदन्त)
यत्what / that which
यत्:
Karma (यत्… दधातु/अप… दधातु के सन्दर्भ में) / Sambandha
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
स्वपन्तःsleeping (ones)
स्वपन्तः:
Kartā (सापेक्ष-वाक्य में) / Adhikaraṇa
TypeAdjective
Root√स्वप् (निद्रायाम्) → स्वपन्त् (वर्तमान कृदन्त)
अग्निःAgni (fire-god)
अग्निः:
Kartā
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
विश्वानिall
विश्वानि:
Karma (विशेषण) / Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootविश्व (सर्व/समस्त) (प्रातिपदिक)
अपaway
अप:
Upasarga (क्रिया-विशेषक)
TypeIndeclinable
Rootअप (उपसर्ग/अव्यय)
दुष्कृतानिevil deeds / misdeeds
दुष्कृतानि:
Karma
TypeNoun
Rootदुष् + कृत (√कृ) → दुष्कृत (प्रातिपदिक; 'दुष्कर्म')
अजुष्टानिunaccepted / displeasing
अजुष्टानि:
Karma (विशेषण) / Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootअ + जुष्ट (√जुष् सेवायाम्/प्रीतौ) → जुष्ट 'प्रिय/स्वीकृत'
आरेfar away
आरे:
Adhikaraṇa (दूर-देश) / Apādāna (दूरकरणार्थ)
TypeIndeclinable
Rootआरे (अव्यय)
अस्मत्from us
अस्मत्:
Apādāna
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
दधातुmay he place / put
दधातु:
Kriyā (मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Root√धा (धारणे/स्थापने)