Mantra 4
Sukta 10.158
Devata: Implied Savitar/Dhātṛ complex (bestowers/establishers of vision); verse functions as direct prayer to the divine power of sight
Samhita Patha (Devanagari)
चक्षुर्नो धेहि चक्षुषे चक्षुर्विख्यै तनूभ्यः । सं चेदं वि च पश्येम ॥
Samhita Patha (IAST)
चक्षु॑र्नो धेहि॒ चक्षु॑षे॒ चक्षु॑र्वि॒ख्यै त॒नूभ्य॑: । सं चे॒दं वि च॑ पश्येम ॥
Transliteration
cákṣur no dhehi cákṣuṣe cákṣur vikhyái tanū́bhyaḥ | sáṃ cédáṃ ví ca paśyema ||
Translation
Set vision in us for vision; set vision for clear discernment in our bodies, so that we may see this world in its unity and in its right distinctions.
Padapatha (Word Analysis)
चक्षुः॑ । नः॒ । धे॒हि॒ । चक्षु॑षे । चक्षुः॑ । वि॒ऽख्यै । त॒नूभ्यः॑ । सम् । च॒ । इ॒दम् । वि । च॒ । प॒श्ये॒म॒ ॥चक्षुः । नः । धेहि । चक्षुषे । चक्षुः । विख्यै । तनूभ्यः । सम् । च । इदम् । वि । च । पश्येम ॥cakṣuḥ | naḥ | dhehi | cakṣuṣe | cakṣuḥ | vi-khyai | tanūbhyaḥ | sam | ca | idam | vi | ca | paśyema
Word by Word
चक्षुःeye; sight
चक्षुः:
Karma (धेहि इत्यस्य) / विधेय-प्रातिपदिकम्
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक) < PIE *okw- ‘see’
नःfor us; our
नः:
Sampradāna (हितार्थे) / सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
धेहिplace; bestow
धेहि:
क्रिया
TypeVerb
Rootधा (धातु) ‘to place, put’
चक्षुषेfor (the) sight; for the eye
चक्षुषे:
Sampradāna (उद्देश्य/हित) / प्रयोजन
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
चक्षुःsight
चक्षुः:
Karma (अध्याहृतस्य ‘धेहि’ इत्यस्य) / विधेयम्
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
विख्यैto discern; to see clearly
विख्यै:
प्रयोजन (क्रियार्थ) — ‘धेहि’ इत्यस्य
TypeVerb
Rootवि + ख्या (धातु) ‘to make known, to perceive/recognize’
तनूभ्यःfrom the bodies; from (our) persons
तनूभ्यः:
Apādāna (वियोग/उत्पत्तिस्थान) / सम्बन्ध (सन्दर्भानुसार)
TypeNoun
Rootतनू (स्त्रीलिङ्ग प्रातिपदिक) ‘body, person’
सम्together; completely
सम्:
क्रियाविशेषण (सम्यक्/एकत्र)
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग/अव्यय)
चेत्and if; indeed (particle)
चेत्:
सम्बन्धक/वाक्य-निपात
TypeIndeclinable
Rootचिद्/चेत् (निपात) — वैदिक ‘चेत्’
इदम्this
इदम्:
Karma (पश्येम इत्यस्य)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विapart; distinctly
वि:
क्रियाविशेषण (विशेषेण/विभक्तम्)
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
पश्येमmay we see
पश्येम:
क्रिया
TypeVerb
Rootपश् (धातु) ‘to see’