Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 10.146

Devata: Araṇyānī

गामङ्गैष आ ह्वयति दार्वङ्गैषो अपावधीत् । वसन्नरण्यान्यां सायमक्रुक्षदिति मन्यते ॥

गाम॒ङ्गैष आ ह्व॑यति॒ दार्व॒ङ्गैषो अपा॑वधीत् । वस॑न्नरण्या॒न्यां सा॒यमक्रु॑क्ष॒दिति॑ मन्यते ॥

gā́m aṅgá eṣá ā́ hvayati dā́rv aṅgá eṣó apā́vadhīt | vásann araṇyā́nyāṃ sāyám ákrukṣad íti manyate ||

‘A cow indeed—this one calls!’ ‘Wood indeed—this one has struck down!’ Living in Araṇyānī, at evening one imagines: ‘Someone has cried out.’ Thus the forest turns lone perception into living presences.

गाम् । अ॒ङ्ग । ए॒षः । आ । ह्व॒य॒ति॒ । दारु॑ । अ॒ङ्ग । ए॒षः । अप॑ । अ॒व॒धी॒त् । वस॑न् । अ॒र॒ण्या॒न्याम् । सा॒यम् । अक्रु॑क्षत् । इति॑ । म॒न्य॒ते॒ ॥गाम् । अङ्ग । एषः । आ । ह्वयति । दारु । अङ्ग । एषः । अप । अवधीत् । वसन् । अरण्यान्याम् । सायम् । अक्रुक्षत् । इति । मन्यते ॥gām | aṅga | eṣaḥ | ā | hvayati | dāru | aṅga | eṣaḥ | apa | avadhīt | vasan | araṇyānyām | sāyam | akrukṣat | iti | manyate

गाम्cow (as object)
गाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
अङ्गindeed; well
अङ्ग:
TypeIndeclinable
Rootअङ्ग (निपात)
एषःthis (one)
एषः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
towards; hither
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
ह्वयतिcalls; summons
ह्वयति:
क्रिया
TypeVerb
Root√ह्वे (ह्वयति)
दार्वङ्गैषःthe dārvāṅgaiṣa (a wild forest-creature/bird)
दार्वङ्गैषः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदार्वङ्गैष (प्रातिपदिक; वन्य-प्राणी/पक्षि-नाम, ‘wood-goer’ प्रकार)
अपaway; off
अप:
TypeIndeclinable
Rootअप (उपसर्ग/अव्यय)
अवधीत्struck down; killed
अवधीत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√वध् (हन्/वध् ‘to strike, slay’)
वसन्dwelling; staying
वसन्:
कर्तृ (क्रियाविशेषण-भावे) / सहायक-कर्तृ
TypeParticiple
Root√वस् (वसति) → वसत् (वर्तमान कृदन्त) रूप ‘वसन्’
अरण्यान्याम्in/with Araṇyānī (Forest-goddess); in the forest
अरण्यान्याम्:
अधिकरण
TypeNoun
Rootअरण्यानी (देवी-नाम/प्रातिपदिक)
सायम्in the evening
सायम्:
अधिकरण (काल) / क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootसायम् (अव्यय)
अक्रुक्षत्cried out; screamed
अक्रुक्षत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√क्रुक्ष्/√क्रुश् (वैदिक ‘to cry out, scream’)
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
मन्यतेthinks; supposes
मन्यते:
क्रिया
TypeVerb
Root√मन् (मन्यते)