Mantra 3
Sukta 10.146
Devata: Araṇyānī
Samhita Patha (Devanagari)
उत गाव इवादन्त्युत वेश्मेव दृश्यते । उतो अरण्यानिः सायं शकटीरिव सर्जति ॥
Samhita Patha (IAST)
उ॒त गाव॑ इवादन्त्यु॒त वेश्मे॑व दृश्यते । उ॒तो अ॑रण्या॒निः सा॒यं श॑क॒टीरि॑व सर्जति ॥
Transliteration
utá gā́va ivādanty utá véśmeva dṛśyate | utó araṇyāníḥ sāyáṃ śakaṭī́r iva sarjati ||
Translation
And there, as if cows were grazing; and as if a house were seen. And Araṇyānī at evening lets loose sounds like the creaking of carts—signs of life moving in the wide solitude.
Padapatha (Word Analysis)
उ॒त । गावः॑ऽइव । अ॒द॒न्ति॒ । उ॒त । वेश्म॑ऽइव दृ॒श्य॒ते॒ । उ॒तो इति॑ । अ॒र॒ण्या॒निः । सा॒यम् । श॒क॒टीःऽइ॑व । स॒र्ज॒ति॒ ॥उत । गावःइव । अदन्ति । उत । वेश्मइव दृश्यते । उतो इति । अरण्यानिः । सायम् । शकटीःइव । सर्जति ॥uta | gāvaḥ-iva | adanti | uta | veśma-ivadṛśyate | uto iti | araṇyāniḥ | sāyam | śakaṭīḥ-iva | sarjati
Word by Word
उतand, also
उत:
—
TypeIndeclinable
Rootउत
गावःcows
गावः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootगो
इवlike, as
इव:
—
TypeIndeclinable
Rootइव
अदन्तिthey eat
अदन्ति:
—
TypeVerb
Rootअद् (अत्ति)
उतand, also
उत:
—
TypeIndeclinable
Rootउत
वेश्मhouse, dwelling
वेश्म:
अधिकरण (अर्थतः ‘in/at a house’ as comparison)
TypeNoun
Rootवेश्मन्
इवlike
इव:
—
TypeIndeclinable
Rootइव
दृश्यतेis seen, appears
दृश्यते:
—
TypeVerb
Rootदृश्
उतोand also
उतो:
—
TypeIndeclinable
Rootउत
अरण्यानिःAraṇyānī (goddess/spirit of the forest)
अरण्यानिः:
कर्तृ
TypeNoun (proper/name)
Rootअरण्यानि- (अरण्यानी)
सायम्in the evening
सायम्:
अधिकरण (काल)
TypeIndeclinable
Rootसायम्
शकटीर्carts, wagons
शकटीर्:
कर्म
TypeNoun
Rootशकटी
इवlike
इव:
—
TypeIndeclinable
Rootइव
सर्जतिshe sends forth, produces
सर्जति:
—
TypeVerb
Rootसृज्