Mantra 2
Sukta 10.146
Devata: Araṇyānī
Samhita Patha (Devanagari)
वृषारवाय वदते यदुपावति चिच्चिकः । आघाटिभिरिव धावयन्नरण्यानिर्महीयते ॥
Samhita Patha (IAST)
वृ॒षा॒र॒वाय॒ वद॑ते॒ यदु॒पाव॑ति चिच्चि॒कः । आ॒घा॒टिभि॑रिव धा॒वय॑न्नरण्या॒निर्म॑हीयते ॥
Transliteration
vṛṣā-ravā́ya vádāte yád upā́vati ciccikáḥ | āghāṭíbhir iva dhāváyann araṇyānír mahī́yate ||
Translation
When the ciccika cries out to the bull-roarer as it approaches, and it makes things rush about as if with clattering blows, then Araṇyānī grows great—magnified by the forest’s stirring life.
Padapatha (Word Analysis)
वृ॒षा॒ऽर॒वाय॑ । वद॑ते । यत् । उ॒प॒ऽअव॑ति । चि॒च्चि॒कः । आ॒घा॒टिभिः॑ऽइव । धा॒वय॑न् । अ॒र॒ण्या॒निः । म॒ही॒य॒ते॒ ॥वृषारवाय । वदते । यत् । उपअवति । चिच्चिकः । आघाटिभिःइव । धावयन् । अरण्यानिः । महीयते ॥vṛṣāravāya | vadate | yat | upa-avati | ciccikaḥ | āghāṭibhiḥ-iva | dhāvayan | araṇyāniḥ | mahīyate
Word by Word
वृषारवायto/for the bull-roarer (a loud-voiced one)
वृषारवाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootवृषारव (प्रातिपदिक)
वदतेspeaks, calls
वदते:
क्रिया
TypeVerb
Root√वद् (वदति)
यत्when
यत्:
सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
उपnear, towards
उप:
उपसर्ग
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/अव्यय)
आवतिmoves, goes (approaches)
आवति:
क्रिया
TypeVerb
Root√अव् (अवति)
चित्even, indeed
चित्:
निपात
TypeIndeclinable
Rootचित् (अव्यय)
चिकःthe bird ‘ciká’ (a small bird)
चिकः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootचिक (प्रातिपदिक; पक्षि-नाम)
आघाटिभिःwith beatings/strikings (clappings, thumpings)
आघाटिभिः:
करण
TypeNoun
Rootआघाटि (प्रातिपदिक)
इवlike, as if
इव:
उपमान
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
धावयन्causing to run / driving (running about)
धावयन्:
कर्तृ (विशेषण-रूपेण)
TypeVerb
Root√धाव् (धावति) → धावयति (णिच्)
अरण्यानिःAraṇyānī (goddess of the forest)
अरण्यानिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअरण्यानि (प्रातिपदिक; अरण्य-सम्बद्ध)
महीयतेis magnified, is praised / becomes great
महीयते:
क्रिया
TypeVerb
Root√मह् (महीयते)