Mantra 4
Sukta 10.144
Devata: Śyena/Suparṇa motif (Soma/Light-bringing agency)
Samhita Patha (Devanagari)
यं सुपर्णः परावतः श्येनस्य पुत्र आभरत् । शतचक्रं योऽह्यो वर्तनिः ॥
Samhita Patha (IAST)
यं सु॑प॒र्णः प॑रा॒वत॑: श्ये॒नस्य॑ पु॒त्र आभ॑रत् । श॒तच॑क्रं॒ यो॒३॒॑ऽह्यो॑ वर्त॒निः ॥
Transliteration
yaṃ súparṇaḥ parāvátaḥ śyenásya putrá ā́bharat | śatá-cakraṃ yó 'hyó vartaníḥ ||
Translation
That which the fair-winged one brought from the far beyond—the son of the falcon—(that) hundred-wheeled power, the path that outpaces the serpent-force.
Padapatha (Word Analysis)
यम् । सु॒ऽप॒र्णः । प॒रा॒ऽवतः॑ । श्ये॒नस्य॑ । पु॒त्रः । आ । अभ॑रत् । श॒तऽच॑क्रम् । यः । अ॒ह्यः॑ । व॒र्त॒निः ॥यम् । सुपर्णः । परावतः । श्येनस्य । पुत्रः । आ । अभरत् । शतचक्रम् । यः । अह्यः । वर्तनिः ॥yam | su-parṇaḥ | parāvataḥ | śyenasya | putraḥ | ā | abharat | śata-cakram | yaḥ | ahyaḥ | vartaniḥ
Word by Word
यम्whom
यम्:
कर्म
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सुपर्णःthe fair-winged (bird)
सुपर्णः:
कर्तृ
TypeNoun/Adjective
Rootसुपर्ण (प्रातिपदिक) < सु- + पर्ण
परावतःfrom afar, from a distant region
परावतः:
अपादान
TypeNoun (ablatival) / Adjective
Rootपरावत् (प्रातिपदिक) < परा + वत्
श्येनस्यof the falcon
श्येनस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootश्येन (प्रातिपदिक)
पुत्रःson
पुत्रः:
कर्तृ (सुपर्णः इत्यस्य विशेषण/समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
आtowards, hither
आ:
—
TypePreverb
Rootआ (उपसर्ग)
अभरत्brought, bore
अभरत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√भृ (भरणे)
शतचक्रम्the hundred-wheeled (one/thing)
शतचक्रम्:
कर्म
TypeAdjective/Noun
Rootशतचक्र (प्रातिपदिक) < शत + चक्र
यःwho
यः:
कर्तृ (सम्बन्धवाक्ये)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अह्यःthe serpent
अह्यः:
कर्तृ (यः इत्यस्य समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootअहि (प्रातिपदिक)
वर्तनिःtrack, course, path
वर्तनिः:
कर्तृ/अधिकरण (वाक्यरचना-अनुसार: ‘as the track/way’)
TypeNoun
Rootवर्तनि (प्रातिपदिक) < √वृत्/√वर्त् (to turn) + नि