Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 10.142

Devata: Agni

यदुद्वतो निवतो यासि बप्सत्पृथगेषि प्रगर्धिनीव सेना । यदा ते वातो अनुवाति शोचिर्वप्तेव श्मश्रु वपसि प्र भूम ॥

यदु॒द्वतो॑ नि॒वतो॒ यासि॒ बप्स॒त्पृथ॑गेषि प्रग॒र्धिनी॑व॒ सेना॑ । य॒दा ते॒ वातो॑ अनु॒वाति॑ शो॒चिर्वप्ते॑व॒ श्मश्रु॑ वपसि॒ प्र भूम॑ ॥

yád udvátó nivátó yā́si bápsat pṛ́thag eṣi pragardhínīva sénā | yadā́ te vā́to anuvā́ti śocír váptéva śmáśru vapasi prá bhū́ma ||

When, seated, thou goest from the higher to the lower spaces, thou movest apart like a conquering army. When the wind blows after thee, thy flame shaves the earth as a barber shaves the beard—clearing the ground for a new right growth.

यत् । उ॒त्ऽवतः॑ । नि॒ऽवतः॑ । या॒सि॒ । बप्स॑त् । पृथ॑क् । ए॒षि॒ । प्र॒ग॒र्धिनी॑ऽइव । सेना॑ । य॒दा । ते॒ । वातः॑ । अ॒नु॒ऽवाति॑ । शो॒चिः । वप्ता॑ऽइव । श्मश्रु॑ । व॒प॒सि॒ । प्र । भूम॑ ॥यत् । उत्वतः । निवतः । यासि । बप्सत् । पृथक् । एषि । प्रगर्धिनीइव । सेना । यदा । ते । वातः । अनुवाति । शोचिः । वप्ताइव । श्मश्रु । वपसि । प्र । भूम ॥yat | ut-vataḥ | ni-vataḥ | yāsi | bapsat | pṛthak | eṣi | pragardhinī-iva | senā | yadā | te | vātaḥ | anu-vāti | śociḥ | vaptāiva | śmaśru | vapasi | pra | bhūma

यत्when/that (insofar as)
यत्:
Adhikaraṇa (समय/निमित्त-निर्देश) / सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) अथवा यद्-सम्बन्धी अव्यय
उद्वतःfrom the higher ground/up-slope
उद्वतः:
Apādāna
TypeNoun
Rootउद्वत् (प्रातिपदिक; उद् + वत्) अथवा उद्-उपसर्गयुक्त 'उद्वत्'
निवतःfrom the low ground/down-slope
निवतः:
Apādāna
TypeNoun
Rootनिवत् (प्रातिपदिक; नि + वत्) अथवा निवत्
यासिyou go / you move
यासि:
(क्रिया) — कर्ता निहितः (त्वम्)
TypeVerb
Rootया (धातु)
बप्सत्bursting/pressing forward; impetuous
बप्सत्:
Kartā (विशेषण) / गुण-निर्देश
TypeAdjective
Rootबप्स्/बप्स (धातु; वैदिक) अथवा बप्सत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
पृथक्separately, apart
पृथक्:
Kriyā-viśeṣaṇa (रीति) / Adhikaraṇa (विभाग)
TypeIndeclinable
Rootपृथक् (अव्यय)
एषिyou go, you move
एषि:
(क्रिया) — कर्ता निहितः (त्वम्)
TypeVerb
Rootइ (धातु)
प्रगर्धिनीवlike a raging/impetuous one
प्रगर्धिनीव:
Kartā (विशेषण) / उपमान
TypeAdjective
Rootप्रगर्धिनी (प्रातिपदिक; प्र + गर्धिन्/गर्ध्-सम्बद्ध) + इव
सेनाarmy, host (here: the fire’s host/flame-front)
सेना:
Kartā
TypeNoun
Rootसेना (प्रातिपदिक)
यदाwhen
यदा:
Adhikaraṇa (समय)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय; यद्-सम्बन्धी)
तेyour
ते:
Ṣaṣṭhī-sambandha
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वातःwind
वातः:
Kartā
TypeNoun
Rootवात (प्रातिपदिक) < √वा (वायौ)
अनुवातिblows along/after (fans)
अनुवाति:
(क्रिया) — कर्ता: वातः
TypeVerb
Rootवा (धातु) with अनु-
शोचिःflame, blaze
शोचिः:
Karma
TypeNoun
Rootशोचिस् (प्रातिपदिक) < √शुच्/शोच् (दीप्तौ)
वप्तेवlike a barber
वप्तेव:
Kartā (उपमान) / उपमा
TypeNoun
Rootवप्ता (प्रातिपदिक; कर्तृ-नाम) < √वप् (वपन/क्षौर) + इव
श्मश्रुbeard
श्मश्रु:
Karma
TypeNoun
Rootश्मश्रु (प्रातिपदिक)
वपसिyou shave / you clip
वपसि:
(क्रिया) — कर्ता निहितः (त्वम्) ; कर्म: श्मश्रु
TypeVerb
Rootवप् (धातु)
प्रforth, forward
प्र:
Kriyā-viśeṣaṇa
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
भूमbe! / become!
भूम:
(क्रिया) — कर्ता निहितः (त्वम्)
TypeVerb
Rootभू (धातु)