HomeRig VedaMandala 10Sukta 14Mantra 9
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 9

Sukta 10.14

Devata: Yama (and Pitṛs as realm-builders)
Chandas: Trishtubh (probable; verify)

अपेत वीत वि च सर्पतातोऽस्मा एतं पितरो लोकमक्रन् । अहोभिरद्भिरक्तुभिर्व्यक्तं यमो ददात्यवसानमस्मै ॥

अपे॑त॒ वी॑त॒ वि च॑ सर्प॒तातो॒ऽस्मा ए॒तं पि॒तरो॑ लो॒कम॑क्रन् । अहो॑भिर॒द्भिर॒क्तुभि॒र्व्य॑क्तं य॒मो द॑दात्यव॒सान॑मस्मै ॥

apéta vīta ví ca sarpatāto ’smā etáṃ pitáro lokám akran | áhobhir ádbhir áktubhir vyàktam yamó dadāty avasā́nam asmai ||

Depart, withdraw, slink away from here. For him the Fathers have fashioned this world—distinctly ordered by days, waters, and nights. Yama grants to him a resting-place, a settled foundation.

अप॑ । इ॒त॒ । वि । इ॒त॒ । वि । च॒ । स॒र्प॒त॒ । अतः॑ । अ॒स्मै । ए॒तम् । पि॒तरः॑ । लो॒कम् । अ॒क्र॒न् । अहः॑ऽभिः । अ॒त्ऽभिः । अ॒क्तुऽभिः॑ । विऽअ॑क्तम् । य॒मः । द॒दा॒ति॒ । अ॒व॒ऽसान॑म् । अ॒स्मै॒ ॥अप । इत । वि । इत । वि । च । सर्पत । अतः । अस्मै । एतम् । पितरः । लोकम् । अक्रन् । अहःभिः । अत्भिः । अक्तुभिः । विअक्तम् । यमः । ददाति । अवसानम् । अस्मै ॥apa | ita | vi | ita | vi | ca | sarpata | ataḥ | asmai | etam | pitaraḥ | lokam | akran | ahaḥ-bhiḥ | at-bhiḥ | aktu-bhiḥ | vi-aktam | yamaḥ | dadāti | ava-sānam | asmai

अपेतdepart! go away!
अपेत:
(आदेशः) —
TypeVerb
Rootअप-इ (√इ ‘गमन’) / उपसर्गः अप-
वीतgo apart! withdraw!
वीत:
(आदेशः) —
TypeVerb
Rootवि-इ (√इ ‘गमन’) / उपसर्गः वि-
विapart, asunder
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/निपात) अव्ययम्
and
:
TypeIndeclinable
Rootच (निपात) अव्ययम्
सर्पतcreep away! slink off!
सर्पत:
(आदेशः) —
TypeVerb
Root√सृप् (सर्पणे ‘to creep, glide’)
अतःfrom here, hence
अतः:
Apādāna (source: ‘from here’)
TypeIndeclinable
Rootअतः (अव्यय; ‘from here/there, hence’)
अस्मैto him (to this one)
अस्मै:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
एतम्this (one), him
एतम्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पितरःthe Fathers (ancestors)
पितरः:
Kartā
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
लोकम्world, realm
लोकम्:
Karma
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
अक्रन्they made, they fashioned
अक्रन्:
— (क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (करणे ‘to make, do’)
अहोभिःwith days
अहोभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootअहन्/अहः (प्रातिपदिक ‘day’)
अद्भिःwith waters
अद्भिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootअप्/अद् (प्रातिपदिक ‘water’)
अक्तुभिःwith nights
अक्तुभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootअक्तु (प्रातिपदिक ‘night, darkness’)
विdistinctly, apart
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/निपात) अव्ययम्
अक्तम्anointed, marked, made manifest (ritually ‘smeared’)
अक्तम्:
Karma (as qualifier of ‘लोकम्’), or predicative
TypeAdjective/Participle
Root√अञ्ज्/√अक्त् (अञ्जने ‘to smear, anoint’) → क्त-प्रत्ययान्त ‘अक्त’
यमःYama
यमः:
Kartā
TypeNoun
Rootयम (प्रातिपदिक; देवता) / √यम् (नियमे) नामधेय-सम्बन्धः
ददातिgives
ददाति:
— (क्रिया)
TypeVerb
Root√दा (दाने ‘to give’)
अवसानम्resting-place, abode
अवसानम्:
Karma
TypeNoun
Rootअवसान (प्रातिपदिक ‘resting-place, abode; conclusion’)
अस्मैto him
अस्मै:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)