Next Mantra

Mantra 1

Sukta 10.138

Devata: Indra

तव त्य इन्द्र सख्येषु वह्नय ऋतं मन्वाना व्यदर्दिरुर्वलम् । यत्रा दशस्यन्नुषसो रिणन्नपः कुत्साय मन्मन्नह्यश्च दंसयः ॥

तव॒ त्य इ॑न्द्र स॒ख्येषु॒ वह्न॑य ऋ॒तं म॑न्वा॒ना व्य॑दर्दिरुर्व॒लम् । यत्रा॑ दश॒स्यन्नु॒षसो॑ रि॒णन्न॒पः कुत्सा॑य॒ मन्म॑न्न॒ह्य॑श्च दं॒सय॑: ॥

tavá tya índra sakhyéṣu váhnaya ṛtáṁ manvānā́ vy àdardirur válam | yátrā daśasyán uṣáso riṇán ápah kutsā́ya mánman ahyàś ca daṃsáyaḥ ||

In your friendships, O Indra, the impelling powers that seek the Truth broke open the enclosing cavern; there, giving the Dawn her due and setting free the waters, you acted with inspired will for Kutsa, and the constricting serpent-forces were compelled to yield.

तव॑ । त्ये । इ॒न्द्र॒ । स॒ख्येषु॑ । वह्न॑यः । ऋ॒तम् । म॒न्वा॒नाः । वि । अ॒द॒र्दि॒रुः॒ । व॒लम् । यत्र॑ । द॒श॒स्यन् । उ॒षसः॑ । रि॒णन् । आ॒पः । कुत्सा॑य । मन्म॑न् । अ॒ह्यः॑ । च॒ । दं॒सयः॑ ॥तव । त्ये । इन्द्र । सख्येषु । वह्नयः । ऋतम् । मन्वानाः । वि । अदर्दिरुः । वलम् । यत्र । दशस्यन् । उषसः । रिणन् । आपः । कुत्साय । मन्मन् । अह्यः । च । दंसयः ॥tava | tye | indra | sakhyeṣu | vahnayaḥ | ṛtam | manvānāḥ | vi | adardiruḥ | valam | yatra | daśasyan | uṣasaḥ | riṇan | āpaḥ | kutsāya | manman | ahyaḥ | ca | daṃsayaḥ

तवof you / your
तव:
सम्बन्ध (genitival relation)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
त्येthose (men)
त्ये:
कर्तृ (of the verb व्यदर्दिरुः)
TypePronoun
Rootत्यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
सख्येषुin friendships / alliances
सख्येषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootसख्य (प्रातिपदिक; नपुंसक)
वह्नयःthe bearers / impellers (active men)
वह्नयः:
कर्तृ (apposition to त्ये)
TypeNoun
Rootवह्नि (प्रातिपदिक)
ऋतम्ṛta, the true/orderly (right) course
ऋतम्:
कर्म (of मन्वानाः)
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक; नपुंसक)
मन्वानाःthinking / deeming / intent on
मन्वानाः:
कर्तृ (with त्ये/वह्नयः)
TypeParticiple
Root√मन् (मनुते) → मन्वान (शतृ/शानच्-वर्तमान कृदन्त)
व्यदर्दिरुःthey shattered / split
व्यदर्दिरुः:
क्रिया
TypeVerb
Rootवि + √दृद्/दर्द् (to split, shatter) (वेदिक् परस्मैपद)
वलम्Vala (the cave/enclosure; demon/obstacle)
वलम्:
कर्म (of व्यदर्दिरुः)
TypeNoun
Rootवल (प्रातिपदिक; पुं.)
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण (locative sense)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
दशस्यन्worshipping / serving
दशस्यन्:
कर्तृ (of रिणन्)
TypeParticiple
Root√दशस्/दश् (to worship, serve) → दशस्यन्त् (वर्तमान कृदन्त)
उषसःthe dawns
उषसः:
कर्म (of रिणन्)
TypeNoun
Rootउषस् (प्रातिपदिक; स्त्री.)
रिणन्impelling / setting in motion
रिणन्:
कर्तृ (coordinated with दशस्यन्)
TypeParticiple
Root√रि/ऋ (to set in motion, impel; also ‘to cause to flow’) → रिणत् (वर्तमान कृदन्त)
अपःthe waters
अपः:
कर्म (of रिणन्)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक; स्त्री.)
कुत्सायfor Kutsa
कुत्साय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootकुत्स (प्रातिपदिक; पुं.)
मन्मन्in (his) thought/plan
मन्मन्:
अधिकरण
TypeNoun
Rootमन्मन् (प्रातिपदिक; नपुंसक; ‘thought/plan/resolve’)
अह्यःserpents / Ahi-demons
अह्यः:
कर्म (understood: whom he smote/overcame)
TypeNoun
Rootअहि (प्रातिपदिक; पुं.)
and
:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
दंसयःa wondrous feat / exploit
दंसयः:
प्रातिपदिक-प्रयोग (summary/predicate of the action)
TypeNoun
Rootदंस (प्रातिपदिक; नपुंसक/पुं. ‘marvelous deed, feat’)