Previous Mantra

Mantra 7

Sukta 10.132

Rishi: Nṛmedha / Sumedha (names occur as self-referential seer markers within the verse; precise attribution uncertain from excerpt alone)
Devata: Ashvins

युवं ह्यप्नराजावसीदतं तिष्ठद्रथं न धूर्षदं वनर्षदम् । ता नः कणूकयन्तीर्नृमेधस्तत्रे अंहसः सुमेधस्तत्रे अंहसः ॥

यु॒वं ह्य॑प्न॒राजा॒वसी॑दतं॒ तिष्ठ॒द्रथं॒ न धू॒र्षदं॑ वन॒र्षद॑म् । ता न॑: कणूक॒यन्ती॑र्नृ॒मेध॑स्तत्रे॒ अंह॑सः सु॒मेध॑स्तत्रे॒ अंह॑सः ॥

yuváṃ hy apna-rā́jāv ásīdataṃ tíṣṭhad ráthaṃ ná dhū́rṣadaṃ vana-rṣádam | tā́ naḥ kaṇūka-yántīr nṛ-médhas tatré áṃhasaḥ su-médhas tatré áṃhasaḥ ||

You two are indeed kings of attainment; you take your seat like a chariot that stands firm, hard to assail, moving through the forest of being. May your forward-moving helps bring us through: Nṛmedha has crossed beyond anguish; Sुमेध has crossed beyond anguish.

यु॒वम् । हि । अ॒प्न॒ऽराजौ॑ । असी॑दतम् । तिष्ठ॑त् । रथ॑म् । न । धूः॒ऽसद॑म् । व॒न॒ऽसद॑म् । ताः । नः॒ । क॒णू॒क॒ऽयन्तीः॑ । नृ॒ऽमेधः॑ । त॒त्रे॒ । अंह॑सः । सु॒ऽमेधः॑ । त॒त्रे॒ । अंह॑सः ॥युवम् । हि । अप्नराजौ । असीदतम् । तिष्ठत् । रथम् । न । धूःसदम् । वनसदम् । ताः । नः । कणूकयन्तीः । नृमेधः । तत्रे । अंहसः । सुमेधः । तत्रे । अंहसः ॥yuvam | hi | apna-rājau | asīdatam | tiṣṭhat | ratham | na | dhūḥ-sadam | vana-sadam | tāḥ | naḥ | kaṇūka-yantīḥ | nṛ-medhaḥ | tatre | aṃhasaḥ | su-medhaḥ | tatre | aṃhasaḥ

युवम्you two
युवम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
अप्नराजौthe two ‘lords of work/attainment’
अप्नराजौ:
कर्तृ (युवम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeNoun (dual epithet)
Rootअप्नराजन् (प्रातिपदिक; समास)
towards, hither
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
सीदतम्sit down, take your seat
सीदतम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootसद् (धातु) + आ
तिष्ठत्standing
तिष्ठत्:
विशेषण (रथम्)
TypeVerb (participle)
Rootस्था (धातु)
रथम्chariot
रथम्:
कर्म (सीदतम्—कस्मिन्/किम्?)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
like, as
:
TypeIndeclinable
Rootन (उपमा-निपात)
धूर्षदम्hard-to-overthrow / firm-seated
धूर्षदम्:
विशेषण (रथम्)
TypeAdjective
Rootधूर्षद् (प्रातिपदिक; ‘धूर्ष्/ध्वंस्’ इत्यादि-धात्वर्थे)
वनर्षदम्forest-pressing / rushing through woods
वनर्षदम्:
विशेषण (रथम्)
TypeAdjective
Rootवनर्षद् (प्रातिपदिक; वन + ऋषद् ‘to rush/press’)
ताthose two (f.)
ता:
कर्म (कणूकयन्तीः—काः?)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नःof us, our
नः:
सम्बन्ध (अंहसः—‘of us’)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
कणूकयन्तीःmaking (us) rejoice/encouraging
कणूकयन्तीः:
विशेषण (ता—देवीः/शक्तयः इत्यर्थे)
TypeVerb (participle)
Rootकणूकय् (नामधातु/धातु)
नृमेधःNr̥medha (the wise/skillful among men)
नृमेधः:
कर्तृ
TypeNoun (epithet)
Rootनृमेध (प्रातिपदिक; समास)
तत्रेhas crossed over, has overcome
तत्रे:
क्रिया
TypeVerb
Rootतॄ (धातु) / तॄ́ (to cross, overcome)
अंहसःfrom distress/sin
अंहसः:
अपादान (तत्रे—कस्मात्?)
TypeNoun
Rootअंहस् (प्रातिपदिक)
सुमेधःS̥umedha (the well-wise)
सुमेधः:
कर्तृ
TypeNoun (epithet)
Rootसुमेध (प्रातिपदिक; सु + मेध)
तत्रेhas crossed over, has overcome
तत्रे:
क्रिया
TypeVerb
Rootतॄ (धातु)
अंहसःfrom distress/sin
अंहसः:
अपादान
TypeNoun
Rootअंहस् (प्रातिपदिक)