Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 10.125

Rishi: Vāk Ambhṛṇī (traditional).
Devata: Vāc (Devī), self-revealed as rāṣṭrī.
Chandas: Triṣṭubh (probable; verify by scan).

अहं राष्ट्री संगमनी वसूनां चिकितुषी प्रथमा यज्ञियानाम् । तां मा देवा व्यदधुः पुरुत्रा भूरिस्थात्रां भूर्यावेशयन्तीम् ॥

अ॒हं राष्ट्री॑ सं॒गम॑नी॒ वसू॑नां चिकि॒तुषी॑ प्रथ॒मा य॒ज्ञिया॑नाम् । तां मा॑ दे॒वा व्य॑दधुः पुरु॒त्रा भूरि॑स्थात्रां॒ भूर्या॑वे॒शय॑न्तीम् ॥

aháṃ rā́ṣṭrī saṃgámanī vásūnāṃ cikituṣī́ prathamā́ yajñíyānām | tā́ṃ mā devā́ vyàdadhuḥ purutrā́ bhū́risthātrāṃ bhū́ry āveśáyantīm ||

I am the Sovereign Queen, the gatherer of treasures; I am the conscious-knower, first among those who are fit for the sacrifice. The gods have set me in many places—making me widely established, making me enter into many forms and beings.

अ॒हम् । राष्ट्री॑ । स॒म्ऽगम॑नी । वसू॑नाम् । चि॒कि॒तुषी॑ । प्र॒थ॒मा । य॒ज्ञिया॑नाम् । ताम् । मा॒ । दे॒वाः । वि । अ॒द॒धुः॒ । पु॒रु॒ऽत्रा । भूरि॑ऽस्थात्राम् । भूरि॑ । आ॒ऽवे॒शय॑न्तीम् ॥अहम् । राष्ट्री । सम्गमनी । वसूनाम् । चिकितुषी । प्रथमा । यज्ञियानाम् । ताम् । मा । देवाः । वि । अदधुः । पुरुत्रा । भूरिस्थात्राम् । भूरि । आवेशयन्तीम् ॥aham | rāṣṭrī | sam-gamanī | vasūnām | cikituṣī | prathamā | yajñiyānām | tām | mā | devāḥ | vi | adadhuḥ | puru-trā | bhūri-sthātrām | bhūri | āveśayantīm

अहम्I
अहम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
राष्ट्रीsovereign queen; ruler
राष्ट्री:
कर्तृ-समनाधिकरण (अहम् के विशेषण/समासार्थ)
TypeNoun
Rootराष्ट्रिन्/राष्ट्री (प्रातिपदिक; ‘राष्ट्र’ से)
संगमनीunifier; bringer-together
संगमनी:
कर्तृ-समनाधिकरण
TypeNoun/Adjective
Rootसंगमनी (प्रातिपदिक; सम्+गम् ‘to go/come together’ से)
वसूनाम्of riches/goods
वसूनाम्:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootवसु (प्रातिपदिक)
चिकितुषीknowing; discerning
चिकितुषी:
कर्तृ-समनाधिकरण
TypeParticiple (Adjectival)
Root√चित् (to perceive/know) → कृत्-रूप ‘चिकितुष्’ (परिपूर्ण/रेडुप्लिकेटेड परफेक्ट पार्टिसिपल)
प्रथमाfirst; foremost
प्रथमा:
कर्तृ-समनाधिकरण
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
यज्ञियानाम्of the worshipful/ritual (beings/acts)
यज्ञियानाम्:
सम्बन्ध (genitive)
TypeAdjective (substantivized)
Rootयज्ञिय (प्रातिपदिक; √यज् से ‘यज्ञ के योग्य/सम्बद्ध’)
ताम्her
ताम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
माme
मा:
कर्म (ताम् के साथ)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
देवाःthe gods
देवाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
विapart; forth; in various ways
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग)
अदधुःthey placed/appointed
अदधुः:
क्रिया
TypeVerb
Root√धा (to place/put) + उपसर्ग वि → व्यदधुः
पुरुत्राin many places; widely
पुरुत्रा:
अधिकरण (adverbial locus)
TypeIndeclinable
Rootपुरुत्रा (निपात/अव्यय)
भूरिस्थात्राम्having many stations/abodes
भूरिस्थात्राम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective (compound)
Rootभूरि + स्थातृ (प्रातिपदिक; √स्था ‘to stand’ से ‘स्थातृ’)
भूरिmuch; greatly
भूरि:
क्रियाविशेषण
TypeAdjective/Indeclinable (quantifier)
Rootभूरि (प्रातिपदिक/अव्ययीभाव-प्रयोग)
आवेशयन्तीम्causing to enter; pervading; making (others) enter
आवेशयन्तीम्:
कर्म-विशेषण
TypeParticiple
Rootआ + √विश् (to enter/pervade) → causative √विश्-य (आवेशय-)