Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 6

Sukta 10.123

Rishi: Same hymn-cycle attribution as RV 10.123.
Devata: Suparṇa/Gandharva-Vena as messenger; associated with Varuṇa and Yama as cosmic regulators.
Chandas: Triṣṭubh.

नाके सुपर्णमुप यत्पतन्तं हृदा वेनन्तो अभ्यचक्षत त्वा । हिरण्यपक्षं वरुणस्य दूतं यमस्य योनौ शकुनं भुरण्युम् ॥

नाके॑ सुप॒र्णमुप॒ यत्पत॑न्तं हृ॒दा वेन॑न्तो अ॒भ्यच॑क्षत त्वा । हिर॑ण्यपक्षं॒ वरु॑णस्य दू॒तं य॒मस्य॒ योनौ॑ शकु॒नं भु॑र॒ण्युम् ॥

nā́ke suparṇám úpa yát pátantaṁ hṛdā́ vénanto abhy ácakṣata tvā | híraṇyapakṣaṁ váruṇasya dūtáṁ yámasya yónau śakunáṁ bhuraṇyúm ||

When you fly near in the heaven, as the fair-winged bird, those who seek with the heart behold you. Golden-winged, the messenger of Varuṇa, a swift bird in the womb of Yama—you move with irresistible speed.

नाके॑ । सु॒ऽप॒र्णम् । उप॑ । यत् । पत॑न्तम् । हृ॒दा । वेन॑न्तः । अ॒भि । अच॑क्षत । त्वा॒ । हिर॑ण्यऽपक्ष॑म् । वरु॑णस्य । दू॒तम् । य॒मस्य॑ । योनौ॑ । श॒कु॒नम् । भु॒र॒ण्युम् ॥नाके । सुपर्णम् । उप । यत् । पतन्तम् । हृदा । वेनन्तः । अभि । अचक्षत । त्वा । हिरण्यपक्षम् । वरुणस्य । दूतम् । यमस्य । योनौ । शकुनम् । भुरण्युम् ॥nāke | su-parṇam | upa | yat | patantam | hṛdā | venantaḥ | abhi | acakṣata | tvā | hiraṇya-pakṣam | varuṇasya | dūtam | yamasya | yonau | śakunam | bhuraṇyum

नाकेin heaven, in the celestial realm
नाके:
अधिकारण
TypeNoun
Rootनाक (प्रातिपदिक)
सुपर्णम्the fair-winged one (bird)
सुपर्णम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootसुपर्ण (प्रातिपदिक)
उपtowards, near
उप:
TypeIndeclinable
Rootउप
यत्which (that)
यत्:
कर्म (यत्…तत्-सम्बन्धे)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पतन्तम्flying
पतन्तम्:
कर्म (सुपर्णम् विशेषणम्)
TypeVerb-participle
Rootपत् (धातु) → पतन्त् (वर्तमान कृदन्त)
हृदाwith the heart
हृदा:
करण
TypeNoun
Rootहृद् (प्रातिपदिक)
वेनन्तःseeking, yearning (for), desiring to know
वेनन्तः:
कर्तृ
TypeVerb-participle
Rootवेन (धातु; ‘to long for/seek, to desire/know’) → वेनन्त् (वर्तमान कृदन्त)
अभिtowards, upon
अभि:
TypeIndeclinable
Rootअभि
अचक्षतthey beheld, they saw
अचक्षत:
क्रिया
TypeVerb
Rootचक्ष् (धातु)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हिरण्यपक्षम्golden-winged
हिरण्यपक्षम्:
कर्म (शकुनम् विशेषणम्)
TypeAdjective/Noun
Rootहिरण्य-पक्ष (समास-प्रातिपदिक)
वरुणस्यof Varuṇa
वरुणस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
दूतम्messenger
दूतम्:
कर्म (शकुनम्/सुपर्णम् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootदूत (प्रातिपदिक)
यमस्यof Yama
यमस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootयम (प्रातिपदिक)
योनौin the womb/abode
योनौ:
अधिकारण
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
शकुनम्the bird
शकुनम्:
कर्म
TypeNoun
Rootशकुन (प्रातिपदिक)
भुरण्यम्swift, roaming
भुरण्यम्:
कर्म (शकुनम् विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootभुरण्यु (प्रातिपदिक; ‘swift/roving’)