Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 10.123

Rishi: Same hymn-cycle attribution as RV 10.123.
Devata: Creative Mothers / Waters as nurturing powers on the plane of Ṛta; Vena’s revelation continues implicitly.
Chandas: Triṣṭubh.

समानं पूर्वीरभि वावशानास्तिष्ठन्वत्सस्य मातरः सनीळाः । ऋतस्य सानावधि चक्रमाणा रिहन्ति मध्वो अमृतस्य वाणीः ॥

स॒मा॒नं पू॒र्वीर॒भि वा॑वशा॒नास्तिष्ठ॑न्व॒त्सस्य॑ मा॒तर॒: सनी॑ळाः । ऋ॒तस्य॒ साना॒वधि॑ चक्रमा॒णा रि॒हन्ति॒ मध्वो॑ अ॒मृत॑स्य॒ वाणी॑: ॥

samānáṁ pū́rvīr abhí vāvaśānā́s tíṣṭhan vatsásya mā́taraḥ sanī́ḷāḥ | ṛtásya sā́nāv ádhi cakramāṇā́ rihánti mádhvo amṛ́tasya vā́ṇīḥ ||

Toward the one common source the ancient Mothers press, standing together around the calf in one nest. Moving on the summit of Ṛta, they lick out the honeyed utterances of immortality.

स॒मा॒नम् । पू॒र्वीः । अ॒भि । व॒व॒शा॒नाः । तिष्ठ॑न् । व॒त्सस्य॑ । मा॒तरः॑ । सऽनी॑ळाः । ऋ॒तस्य॑ । सानौ॑ । अधि॑ । च॒क्र॒मा॒णाः । रि॒हन्ति॑ । मध्वः॑ । अ॒मृत॑स्य । वाणीः॑ ॥समानम् । पूर्वीः । अभि । ववशानाः । तिष्ठन् । वत्सस्य । मातरः । सनीळाः । ऋतस्य । सानौ । अधि । चक्रमाणाः । रिहन्ति । मध्वः । अमृतस्य । वाणीः ॥samānam | pūrvīḥ | abhi | vavaśānāḥ | tiṣṭhan | vatsasya | mātaraḥ | sa-nīḷāḥ | ṛtasya | sānau | adhi | cakramāṇāḥ | rihanti | madhvaḥ | amṛtasya | vāṇīḥ

समानम्the same (one/thing)
समानम्:
कर्म (विशेष्य-सम्बन्धेन)
TypeAdjective
Rootसमान- (प्रातिपदिक) < सम (PIE *sem- ‘one, same’)
पूर्वीःthe former/earlier (ones), the ancient (fem. pl.)
पूर्वीः:
कर्तृ
TypeAdjective (used substantively)
Rootपूर्वी- (प्रातिपदिक) < पूर्व-
अभिtowards, upon
अभि:
उपपद-सम्बन्ध (दिशा/अभिमुखता)
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
वावशानाःeagerly desiring, yearning
वावशानाः:
कर्तृ (पूर्वीः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeParticiple (Desiderative/intensive perfect-like reduplicated form, Vedic)
Root√वश्/वश (धातु ‘to desire, to wish, to be eager’) → वावशान- (कृदन्त, परस्मैपदी/आत्मनेपदी प्रयोगः वैदिकः)
तिष्ठन्standing
तिष्ठन्:
कर्तृ-सम्बद्ध (सहभाव)
TypeParticiple
Root√स्था (तिष्ठति) वर्तमानकाले वर्तमानकृदन्तः
वत्सस्यof the calf
वत्सस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootवत्स- (प्रातिपदिक)
मातरःmothers
मातरः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमातृ- (प्रातिपदिक)
सनीळाःsharing one nest/dwelling, co-nested
सनीळाः:
कर्तृ (मातरः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootस-नीळ- (प्रातिपदिक; स ‘together’ + नीळ ‘nest, dwelling, seat’)
ऋतस्यof ṛta (cosmic order/truth)
ऋतस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootऋत- (प्रातिपदिक)
सानौon the ridge/summit
सानौ:
अधिकरण
TypeNoun
Rootसानु- (प्रातिपदिक ‘ridge, summit, slope’)
अधिupon, over
अधि:
उपपद-सम्बन्ध (अधिकरण-निर्देशः)
TypeIndeclinable
Rootअधि (उपसर्ग/अव्यय)
चक्रमाणाःstepping, striding
चक्रमाणाः:
कर्तृ (मातरः/पूर्वीः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeParticiple
Root√क्रम् (क्रमते ‘to step, stride’) → चक्रमाण- (वर्तमानकृदन्त, आत्मनेपदी)
रिहन्तिthey lick
रिहन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Root√रिह् (रिहति ‘to lick’)
मध्वःof honey/sweetness (mead)
मध्वः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootमधु- (प्रातिपदिक)
अमृतस्यof immortality, of the immortal (nectar)
अमृतस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअमृत- (प्रातिपदिक)
वाणीःvoices, utterances (songs)
वाणीः:
कर्तृ (रिहन्ति इत्यस्य)
TypeNoun
Rootवाणी- (प्रातिपदिक)