Next Mantra

Mantra 1

Sukta 10.122

Rishi: Vasiṣṭha (as indicated by later verse 10.122.8 mentioning Vasiṣṭhas; traditional attribution of the hymn to Vasiṣṭha-lineage)
Devata: Agni
Chandas: Jagatī (likely; 10.122 commonly in Jagatī—needs manuscript confirmation)

वसुं न चित्रमहसं गृणीषे वामं शेवमतिथिमद्विषेण्यम् । स रासते शुरुधो विश्वधायसोऽग्निर्होता गृहपतिः सुवीर्यम् ॥

वसुं॒ न चि॒त्रम॑हसं गृणीषे वा॒मं शेव॒मति॑थिमद्विषे॒ण्यम् । स रा॑सते शु॒रुधो॑ वि॒श्वधा॑यसो॒ऽग्निर्होता॑ गृ॒हप॑तिः सु॒वीर्य॑म् ॥

vásuṃ na citrám-ahasaṃ gṛṇīṣe vāmáṃ śévam-átithim adviṣeṇyám | sá rāsate śurúdho viśvá-dhāyaso ’gnír hotā́ gṛhá-patiḥ su-vī́ryam ||

I hymn Agni, rich as a treasure, of manifold splendour—benign and desirable, the guest who is without hatred. He gives the impetuous streams of plenitude in every way—Agni the priest of offering, the Lord of the house, bringing the power of a noble heroism.

वसु॑म् । न । चि॒त्रऽम॑हसम् । गृ॒णी॒षे॒ । वा॒मम् । शेव॑म् । अति॑थिम् । अ॒द्वि॒षे॒ण्यम् । सः । रा॒स॒ते॒ । शु॒रुधः॑ । वि॒श्वऽधा॑यसः । अ॒ग्निः । होता॑ । गृ॒हऽप॑तिः । सु॒ऽवीर्य॑म् ॥वसुम् । न । चित्रमहसम् । गृणीषे । वामम् । शेवम् । अतिथिम् । अद्विषेण्यम् । सः । रासते । शुरुधः । विश्वधायसः । अग्निः । होता । गृहपतिः । सुवीर्यम् ॥vasum | na | citra-mahasam | gṛṇīṣe | vāmam | śevam | atithim | adri-ṣeṇyam | saḥ | rāsate | śurudhaḥ | viśva-dhāyasaḥ | agniḥ | hotā | gṛha-patiḥ | su-vīryam

वसुम्wealth; a good (treasure)
वसुम्:
कर्म (गृणीषे इति क्रियायाः)
TypeNoun
Rootवसु- (प्रातिपदिक) < √वस् (वसति ‘to dwell’ → ‘wealth, good’)
like; as
:
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
चित्रम्bright; splendid; wondrous
चित्रम्:
कर्म (विशेषणत्वेन)
TypeAdjective
Rootचित्र- (प्रातिपदिक)
अहसम्day; daylight
अहसम्:
कर्म (गृणीषे इति क्रियायाः)
TypeNoun
Rootअहस्- (प्रातिपदिक)
गृणीषेI praise; I sing
गृणीषे:
TypeVerb
Root√गॄ/गृ (गृणाति ‘to sing/praise’)
वामम्dear; gracious; desirable
वामम्:
कर्म (विशेषणत्वेन)
TypeAdjective
Rootवाम- (प्रातिपदिक)
शेवम्kind; auspicious; friendly
शेवम्:
कर्म (विशेषणत्वेन)
TypeAdjective
Rootशेव- (प्रातिपदिक)
अतिथिम्guest (esp. Agni as the guest of the house/rite)
अतिथिम्:
कर्म (गृणीषे इति क्रियायाः)
TypeNoun
Rootअतिथि- (प्रातिपदिक)
अद्विषेण्यम्not to be hated; unhostile; blameless
अद्विषेण्यम्:
कर्म (विशेषणत्वेन)
TypeAdjective
Rootअद्विषेण्य- (प्रातिपदिक; a- + द्विषेण्य ‘to be hated’ < √द्विष्)
सःhe (that one = Agni)
सः:
कर्तृ (रासते इति क्रियायाः)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
रासतेhe gives; he grants
रासते:
TypeVerb
Root√रा (रासते ‘to grant/give’)
शुरुधःobstructions; narrow straits; hindrances
शुरुधः:
कर्म (रासते इति क्रियायाः)
TypeNoun
Rootशुरुध्- (प्रातिपदिक; RV ‘barrier/obstruction/strait’)
विश्वधायसःwhose ordinances/supports are universal; all-sustaining
विश्वधायसः:
कर्तृ (अग्निः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootविश्वधायस्- (प्रातिपदिक; विश्व- + धायस् ‘support/arrangement’ < √धा)
अग्निःAgni (fire-god)
अग्निः:
कर्तृ (रासते इति क्रियायाः)
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
होताHotṛ-priest; invoker
होता:
कर्तृ (अग्निः इत्यस्य समानााधिकरण-विशेषणम्)
TypeNoun
Rootहोतृ- (प्रातिपदिक; agent noun < √हु ‘to sacrifice/invoke’)
गृहपतिःlord of the house; householder (of the rite)
गृहपतिः:
कर्तृ (अग्निः इत्यस्य समानााधिकरण-विशेषणम्)
TypeNoun
Rootगृहपति- (प्रातिपदिक; गृह + पति)
सुवीर्यम्good heroism; excellent manly power; valor
सुवीर्यम्:
कर्म (रासते इति क्रियायाः)
TypeNoun
Rootसुवीर्य- (प्रातिपदिक; सु- + वीर्य)