Mantra 3
Sukta 10.118
Devata: Agni
Chandas: Gāyatrī (probable)
Samhita Patha (Devanagari)
स आहुतो वि रोचतेऽग्निरीळेन्यो गिरा । स्रुचा प्रतीकमज्यते ॥
Samhita Patha (IAST)
स आहु॑तो॒ वि रो॑चते॒ऽग्निरी॒ळेन्यो॑ गि॒रा । स्रु॒चा प्रती॑कमज्यते ॥
Transliteration
sá āhúto ví rocate ’gnír īḷényo girā́ | srucā́ pratī́kam ajyate ||
Translation
When he is invoked, Agni shines out widely, the adorable one, by the mantra-voice; with the ladle his front is anointed—his manifest face made ready for the work.
Padapatha (Word Analysis)
सः । आऽहु॑तः । वि । रो॒च॒ते॒ । अ॒ग्निः । ई॒ळेन्यः॑ । गि॒रा । स्रु॒चा । प्रती॑कम् । अ॒ज्य॒ते॒ ॥सः । आहुतः । वि । रोचते । अग्निः । ईळेन्यः । गिरा । स्रुचा । प्रतीकम् । अज्यते ॥saḥ | āhutaḥ | vi | rocate | agniḥ | īḷenyaḥ | girā | srucā | pratīkam | ajyate
Word by Word
सःhe (that one)
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → स
आहूतःinvoked, called
आहूतः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeParticiple (past passive)
Root√ह्वे (ह्वा) ‘आह्वाने’ + उपसर्ग आ-; क्त (PPP)
विforth, apart; intensively (with the verb)
वि:
—
TypeIndeclinable (preverb)
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
रोचतेshines, is radiant
रोचते:
—
TypeVerb
Root√रुच् ‘दीप्तौ/रुचौ’
अग्निःAgni (fire)
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
ईळेन्यःpraiseworthy, worthy of invocation
ईळेन्यः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootईळेन्य- (प्रातिपदिक; ‘ईळनीय’ < √ईळ्/√ईड् ‘स्तुतौ/पूजायाम्’)
गिराwith a hymn/voice
गिरा:
करण
TypeNoun
Rootगिर्- (प्रातिपदिक)
स्रुचाwith the ladle
स्रुचा:
करण
TypeNoun
Rootस्रुच्- (प्रातिपदिक)
प्रतीकम्the front/face (forepart)
प्रतीकम्:
कर्म
TypeNoun
Rootप्रतीक- (प्रातिपदिक)
अज्यतेis anointed/smeared
अज्यते:
— (कर्मणि; कर्ता अप्रकटः)
TypeVerb
Root√अञ्ज् ‘अभ्यङ्गे/लेपने’