Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 8

Sukta 10.117

Devata: Didactic/visionary (enigmatic progression imagery; devatā not explicit)
Chandas: Trishtubh (probable; verification required)

एकपाद्भूयो द्विपदो वि चक्रमे द्विपात्त्रिपादमभ्येति पश्चात् । चतुष्पादेति द्विपदामभिस्वरे सम्पश्यन्पङ्क्तीरुपतिष्ठमानः ॥

एक॑पा॒द्भूयो॑ द्वि॒पदो॒ वि च॑क्रमे द्वि॒पात्त्रि॒पाद॑म॒भ्ये॑ति प॒श्चात् । चतु॑ष्पादेति द्वि॒पदा॑मभिस्व॒रे स॒म्पश्य॑न्प॒ङ्क्तीरु॑प॒तिष्ठ॑मानः ॥

éka-pād bhū́yo dvi-pádo ví cakrame dvi-pā́t tri-pā́dam abhyéti paścā́t | catúṣ-pād eti dvi-padā́m abhi-svaré sáṃpaśyan paṅktī́r upa-tíṣṭhamānaḥ ||

From the one-footed it moves again into the two-footed; from the two-footed it follows after and reaches the three-footed. It goes on to the four-footed, sounding back upon the two-footed; beholding the ordered rows, it stands near and takes its station. (Inner sense: consciousness evolves by graded steps, establishing ordered formations in the being.)

एक॑ऽपात् । भूयः॑ । द्वि॒ऽपदः॑ । वि । च॒क्र॒मे॒ । द्वि॒ऽपात् । त्रि॒ऽपाद॑म् । अ॒भि । ए॒ति॒ । प॒श्चात् । चतुः॑ऽपात् । ए॒ति॒ । द्वि॒ऽपदा॑म् । अ॒भि॒ऽस्व॒रे । स॒म्ऽपश्य॑न् । प॒ङ्क्तीः । उ॒प॒ऽतिष्ठ॑मानः ॥एकपात् । भूयः । द्विपदः । वि । चक्रमे । द्विपात् । त्रिपादम् । अभि । एति । पश्चात् । चतुःपात् । एति । द्विपदाम् । अभिस्वरे । सम्पश्यन् । पङ्क्तीः । उपतिष्ठमानः ॥eka-pāt | bhūyaḥ | dvi-padaḥ | vi | cakrame | dvi-pāt | tri-pādam | abhi | eti | paścāt | catuḥ-pāt | eti | dvi-padām | abhi-svare | sam-paśyan | paṅktīḥ | upa-tiṣṭhamānaḥ

एकपात्one-footed (having one foot)
एकपात्:
Kartā
TypeAdjective
Rootएक + पाद (प्रातिपदिक)
भूयःagain; further; more
भूयः:
TypeIndeclinable
Rootभूयस् (प्रातिपदिक; भूरि/बहु-तुल्य ‘more, again’)
द्विपदःtwo-footed
द्विपदः:
Kartā
TypeAdjective
Rootद्वि + पद (प्रातिपदिक)
विapart; forth; widely (prefixal)
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग)
चक्रमेstrode; stepped forth
चक्रमे:
TypeVerb
Rootक्रम्
द्विपात्two-footed
द्विपात्:
Kartā
TypeAdjective
Rootद्वि + पाद (प्रातिपदिक)
त्रिपादम्the three-footed (one)
त्रिपादम्:
Karma
TypeAdjective
Rootत्रि + पाद (प्रातिपदिक)
अभिtowards; upon
अभि:
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग)
एतिgoes; approaches
एति:
TypeVerb
Root
पश्चात्afterwards; behind
पश्चात्:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootपश्चात् (अव्यय)
चतुष्पाद्four-footed
चतुष्पाद्:
Kartā
TypeAdjective
Rootचतुर् + पाद (प्रातिपदिक)
एतिgoes; approaches
एति:
TypeVerb
Root
द्विपदाम्of the two-footed (beings)
द्विपदाम्:
TypeNoun/Adjective
Rootद्वि + पद (प्रातिपदिक)
अभिस्वरेin/at the call; at the sound (of invocation)
अभिस्वरे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootअभि + स्वर (प्रातिपदिक)
सम्पश्यन्seeing; observing
सम्पश्यन्:
Kartā
TypeVerb (participle)
Rootसम् + पश्य्
पङ्क्तीःrows; lines; groups (in fives)
पङ्क्तीः:
Karma
TypeNoun
Rootपङ्क्ति (प्रातिपदिक)
उपतिष्ठमानःstanding near; attending; approaching in attendance
उपतिष्ठमानः:
Kartā
TypeVerb (participle)
Rootउप + स्था